Llinell Amser

4000CC

Dechreuodd pobl Oes y Cerrig clirio’r fforestydd derw, bedw a chyll ar raddfa fach.

2000CC

Cododd trigolion Oes yr Efydd carneddau a meini.

500CC

Cyrhaeddodd Celtiaid Ordofigiaidd o Ewrop.

87CC-400OC

Cyfnod y Feddiannaeth Rhufeinig, sefydlwyd gwersyll milwrol dros dro yn Esgair Perfedd.

500OC

Dechreuodd mynachod Celtaidd ffermio’n barhaol ar y bryniau.

600OC

Sefydlwyd anheddiad mynychaidd yn Nôl y Mynach.

1171

Adeiladwyd Castell Rhaeadr gan un o dywysogion Cymru, Rhys ap Gruffudd.

1874

Rhoddwyd tiroedd plwyf Cwmdeuddwr, gan gynnwys ardaloedd Elan a Chlaerwen, i Abaty Sistersaidd Ystrad Fflur gan Rhys ap Gruffudd.

1195

Gorchfygwyd Rhys ap Gruffudd gan Mortimer yng Nghastell y Paun

1231

Dinistrwyd Castell Rhaeadr gan Llywelyn Fawr.

1300au

Gorchmynodd Edward 1 clirio eang o fforestydd Elan, gan fod y coed yn rhoi lloches i ladron.

1536

Daeth y Ddeddf Uno â Chymru o dan gyfraith Lloegr.  Daeth tiroedd mynachaidd yn eiddo i Goron Harri’r VIII.

1796-1877

Bu mwyngloddio metalau’n gynhyrchiol yng Nghwm Elan.

1798

Ymwelodd y bardd William Lisle Bowles â Chwm Elan a chyhoeddodd y gerdd Coombe-Ellen.

1811

Daeth Thomas Grove yr ieuengaf (cefnder Shelley) yn Feistr ar Ystâd Cwm Elan.

1811

Ymwelodd y bardd Percy Bysshe Shelley â Chwm Elan rhwng mis Mehefin a mis Awst.

1812

Ym mis Ebrill dychwelodd Shelley gyda’i wraig Harriet er mwyn ymsefydlu yng Nghwm Elan, y tro hwn yn byw yn Nantgwyllt.  Roedd rhaid iddynt adael eu cartref erbyn mis Mehefin oherwydd amgylchiadau ariannol a gwleidyddol.

1843-1844

Arweiniodd dirwasgiad economaidd cyffredinol ac anfodlonrwydd hir gyda’r tollau at Derfysgoedd Beca, a enwyd oherwydd roedd yr ymosodwyr yn cuddwisgo trwy pardduo eu hwynebau a gwisgo dillad menywod.

Diwedd yr 1800au

Roedd herwhela yn digwydd fel her i’r ymgais i reoleiddio pysgodfeydd yr eogiaid.

1883-1899

Roedd mwyngloddio Nant y Garw yng Nghwm Rhiwnant yn gynhyrchiol.

1892

Dechreuodd y gwaith ar adeiladu argaeau Cwm Elan.

1904

Cwblhawyd argaeau Cwm Elan ac fe’u hagorwyd gan y Brenin Edward VII a’r Frenhines Alexandra.

1914-1918

1939-1945

Rhyfel Byd Cyntaf a’r Ail Ryfel Byd.  Gwarchodwyd yr argaeau rhag ymosodiadau.

1946

Dechreuodd y gwaith ar argae Claerwen.

1952

Agorwyd argae’r Claerwen gan y Frenhines Elizabeth II fel un o’i dyletswyddau cyntaf fel brenhines.

1965

Dynodwyd safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig cyntaf ar yr Ystâd.

1974

Dynodwyd y cwmnïau dŵr unigol a rhoddwyd y cyfrifoldeb i Dŵr Cymru Welsh Water ar gyfer Ystâd Elan, argaeau a chronfeydd dŵr.

1985

Agorwyd Canolfan Ymwelwyr Cwm Elan

1989

Mae Elan yn cael ei chynnwys yn Ardal Amgylcheddol Sensitif Mynyddoedd y Cambria.  Sefydlwyd Ymddiriedolaeth Cwm Elan ar ôl preifateiddio’r cwmnïoedd dŵr er mwyn gwarchod y bywyd gwyllt ar yr Ystâd ac i hywyddo mynediad a dealltwriaeth y cyhoedd.

1995

Dynodwyd Ardal Gwarchodaeth Arbenig i Elenydd-Mallaen o dan Gyfarwyddeb Adar Gwyllt Ewropeaidd.

1997

Agorwyd estyniad newydd y Ganolfan Ymwelwyr.

2002

Mae argae’r Claerwen yn dathlu hanner can mlynedd ers i’r cyhoedd allu ei weld o’r tu mewn.

2004

Mae Argae Cwm Elan yn dathlu canmlwyddiant, gyda digwyddiadau arbennig.