GOLWG AR WYBREN Y NOS – TACHWEDD 2019

Date: 
5 months 2 hours ago

Croeso i rifyn mis yma o Golwg ar Wybren y Nos.  Mae digonedd o ddigwyddiadau seryddol diddorol yn digwydd y mis yma, o gawodydd o sêr gwib, cysylltiadau planedol, i blaned yn symud ar draws wyneb yr Haul.  Gyda’r clociau yn troi yn ôl, mae digonedd o gyfleoedd i dreulio amser o dan y sêr, p’un a’i i eistedd a mwynhau’r olygfa neu i syllu yn agosach ar y gwrthrychau nefolaidd gwych gydag ysbienddrych neu delesgop.  Er mwyn eich helpu i wneud synnwyr o’r hyn sydd yno, darllenwch y diweddaraf, gwisgwch ddillad cynnes ac ewch allan i’r awyr agored!

Mae’r Lleuad Lawn ar y 12fed o Dachwedd a’r Lleuad Newydd ar y 26ain o Dachwedd.

Croesiad Mercher

Croesiad Mercher

Ar yr 11fed o Dachwedd fe fyddwch yn gallu gweld planed o gysawd yr haul yn symud ar draws wyneb yr Haul.  Fe’i elwir yn Croesiad Mercher, mae’n ddigwyddiad prin a ni fydd y  croesiad nesaf yn digwydd tan 2039.  Mae’n rhyfeddol pa mor fach mae’r blaned agosaf i’r haul yn edrych ar ddisc yr haul.  O safbwynt y DU, fe fydd y Croesiad yn dechrau am 12.30 yp ac yn parhau tan ar ôl y machlud, felly fe fyddwn ond yn gweld y Croesiad yn rhannol.  Os oes gennych sbectol haul addas, efallai y byddwch yn gallu gweld Mercher ac fe fyddwch hefyd yn gallu ei gweld trwy delesgop gyda’r ffilter haul addas.  Mae’n bwysig nad ydych yn edrych yn syth at yr Haul gyda llygaid noeth (nid yw sbectol haul yn amddiffyn eich llygaid wrth syllu yn syth at yr Haul), neu wrth ddefnyddio telesgop heb y ffilter haul addas, oherwydd fe allwch wneud niwed parhaol i’ch llygaid.

Cawod o Sêr Gwib Leonid

Yn hwyr yn y nos ar yr 17eg o Dachwedd ac yn oriau mân y 18fed o Dachwedd, fe fydd cawod o sêr gwib Leonid yn cyrraedd ei hanterth.  Fe fydd y Ddaear yn symud trwy falurion y gomed Tempel-Tuttle, a phob 33 mlynedd, mae anterth cylchol lle gellir gweld cannoedd o feteorau bob awr.  Yn anffodus, ni fydd hwn yn digwydd tan 2014 ac ar hyn o bryd, fe ddylwn ddisgwyl hyd at 15 meteor bob awr ar ei anterth.  Fe fydd golau gwan y  lleuad amgrwm yn cuddio’r meteorau yn oriau mân y bore ar y 18fed o Dachwedd, ond fe fydd cyfle i weld ‘sêr gwib’ yn arwain hyd at ac ar ôl yr anterth.  Mae’r meteorau yn pelydru o gytser y Llew – felly os fyddwch yn edrych ar wybren y nos rhwng y 6ed a’r 30ain o Dachwedd a gweld meteor, o leiaf fe fyddwch yn gwybod beth yw!

Cysylltiad Gwener a Iau

Cysylltiad Gwener a Iau

Ar yr 24ain o Dachwedd, fe fydd Gwener yn agos at Iau.  Fe fydd y ddwy blaned yn llachar ac yn edrych yn hyfryd yn yr hwyrnos cynnar.  Edrychwch tua’r Gorllewin, ar ôl y machlud – fe fydd y planedau 1.4 gradd ar wahân, sydd ychydig ehangach na lled eich bys bach.  Fe fydd Sadwrn yn treulio ar ôl y ddwy blaned; gwyliwch am hyn wrth iddi nosi.

Nifwl Syfrdanol sy’n edrych fel Rhosglwm

Nifwl RhosglwmCredyd: Nifwl Rhosglwm gan Andreas Fink CC BY-SA 3.0

Mae’r Nifwl Rhosglwm yn wrthrych hudol gyda nifer o rannau sydd â dynodiadau ar wahân: NGC 2237 yn glwstwr seren agored, tra mae NGC 2244 yn glwstwr seren agored sy’n gysylltiol â niwlogrwydd, wedi’i leoli yng nghanol y nifwl, ac mae NGC 2237, 2238, 2239 a NGC2246 i gyd yn rhan o’r rhanbarth niwlog.  Wedi’i leoli yng nghlwstwr Monoceros, mae tua 5000 o flynyddoedd golau i ffwrdd oddi wrthym a ffurfiwyd y nifwl o belydriad a darddwyd o sêr ifanc, poeth, gan gyffroi’r nifwl i allyrru pelydriad ei hun.  Mae’n darged astroffotograffeg syfrdanol.

Nifwl Rhosglwm

Mae’r gwrthrych hwn yn her mawr i arsyllwyr, a’r offer gweledol lleiaf y gellir ei weld trwyddo yw’r ysbienddrych 10x50, lle gellir gweld y clwstwr sêr canolog NGC 2244 yn wybren y nos.  Fe fyddwch angen wybren dywyll i weld y rhan nifwlaidd gan fod iddo ddisgleirdeb arwynebedd isel.  Oherwydd ei faint fawr o 130 o flynyddoedd golau mewn trawsfesur, efallai y byddwch yn gallu ei weld trwy ddefnyddio telesgop ‘llygaid heb gymorth’ a defnyddio tiwb cardfwrdd a ffilter band cul megis OIII neu UHC.

Defnyddiwch delesgop gydag agorfa o dua 8 modfedd a sylladur a nerth isel i weld y clwstwr agored NGC 2244 yn fwy manwl a defnyddiwch ffilter OIII neu UHC er mwyn astudio manylder yn y nifwl.

Clwstwr Seren Agored

Clwstwr Seren AgoredCredyd am Ddelwedd M35: Prifysgol Massachusetts and Infrared Processing and Analysis Centre/California Institute of Technology.

Mae’r M35 yn glwstwr gwych wedi’i leoli yng nghlwstwr yr Efeilliaid.  Mae’n cynnwys tua 300 o sêr, gyda 15 ohonynt yn weledol gydag ysbienddrych 10x50.  Fe’i leolir ychydig uwchben troed chwith Castor, un o efeilliaid Gemini a rhoddir yr enw anffurfiol ‘Clwstwr y Bwcl Esgid’ iddo. 

Clwstwr Seren Agored

Defnyddiwch eich llygaid i leoli troed chwith Castor a chodwch eich ysbienddrych i’ch llygaid; ffordd llawer mwy haws i ddarganfod targedau.  Tra’ch bod yn y rhanbarth, sganiwch ychydig i leoliad 3 o’r gloch er mwyn gweld y gwrthrych heriol NGC 2158, trowch eich llygaid heibio, techneg lle nad ydych yn edrych yn uniongyrchol ar y gwrthrych.  Fe sylwch fod y targed yn gloywi; mae canol y retina yn cynnwys conau, sydd angen llawer o oleuni er mwyn rhoi golwg cydraniad uchel lliw.  Mae gweddill y retina yn cynnwys rhodenni, sydd ddim yn sensitif i liw ond yn fwy parod i dderbyn golau.

 

Ac i orffen ...

Pont ar Elan

Mae’n bleser gennym gyhoeddi bod Pont ar Elan ar Ystâd Cwm Elan wedi’i ddyfarnu’n Safle Darganfod y Wybren Dywyll, un o chwech safle newydd i dderbyn y ddyfarniad sy’n cael ei adnabod yn genedlaethol, ac sy’n ffurfio rhan o daith astro-twristiaeth ym Mynyddoedd y Cambria, sy’n 50 milltir o bellter gyrru.  Nid yn unig mae wedi’i leoli o fewn Parc Wybren Dywyll Ryngwladol, mae ganddo hefyd dynodiad Safle Darganfod y Wybren Dywyll ‘Llwybr Llaethog’, sy’n golygu y gellir gweld y Llwybr Llaethog yn glir.

Lleolir y Safleoedd Darganfod yr Wybren Dywyll newydd yn Coed y Bont; Pontrhydfendigaid a’r Bwa ger Pontarfynach; maes parcio Llyn Brianne, Rhandirmwyn a Mynydd Llanllwni; Pont ar Elan yng Nghwm Elan a’r briodol enw tafarn y Star Inn yn Nylife.  Mae tri safle newydd wedi cael eu hychwanegu i’r tri safle wybren y nos sefydledig ym Mynyddoedd y Cambria yn hosteli Dolgoch a Ty’n Gornel ac eiddo yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn Llannerchaeron.  Er mwyn dathlu’r newyddion hwn, mae Arweinlyfr Wybren Dywyll Mynyddoedd y Cambria a Chwm Elan wedi’i gyhoeddi, sy’n rhoi gwybodaeth am safleoedd Safle Darganfod yr Wybren Dywyll, pa glystyrau y gellir eu gwled, apiau hwylus i’ch helpu i ddod i adnabod wybren y nos ac awgrymiadau hwylus i’ch helpu wrth i chi ddechrau syllu ar y sêr.  Fe allwch ei lawrlwytho oddi yma ac fe fydd fersiwn printiedig ar gael yn fuan.

Am ragor o wybodaeth ewch i www.thecambrianmountains.co.uk