Golwg ar Wybren y Nos – Mis Medi 2020

Date: 
5 months 4 weeks ago

Croeso i rifyn mis Medi o “Olwg ar Wybren y Nos,” lle cewch eich cyflwyno i rai o nodweddion mwyaf diddorol wybren y nos.  Mae mis Medi yn fis arbennig o dda ar gyfer planedau, syllu ar y Llwybr Llaethog a dod i hyd i wyrthrychau llai oherwydd y nosweithiau hirach.  Fe fyddwn hefyd yn cynnwys gwibdaith frys o wrthrychau pellenig y wybren y gellir eu gweld gyda’r llygaid noeth.

Digwydd Cyhydnos yr Hydref ar 22 Medi, sy’n dynodi diwedd yr haf.  Y mis hwn, ceisiwch gael cip ar y Goleuni Sidyddol wrth iddo ymddangos yn wybren y wawr.   Edrychwch tua’r dwyrain yn ystod pythefnos olaf mis Medi, tua 3.30yb, i weld côn egwan o olau, a achosir wrth i olau’r Haul cynnau gwaddol llwch yng Nghysawd yr Haul.

Ymddengys Lleuad Lawn ar 2 Medi; y mis hwn mae ganddi’r enw addas ‘Lleuad Ŷd’, ar adeg y cynhaeaf ŷd.   Yn arferol, dylai Lleuad Lawn Medi cael ei hadnabod fel fel Lleuad Gynhaeaf, ond oherwydd Cyhydnos yr Hydref, sy’n digwydd ar 22ain o’r mis, gelwir Lleuad Lawn ar ddechrau mis Hydref yn Lleuad Gynhaeaf, am ei bod hi’n nes at Gyhydnos yr Hydref.

Ymddengys y Lleuad Newydd ar 17 Medi, gan gynnig cyfle gwych i weld y Llwybr Llaethog.

Fe fydd disgleirdeb y blaned Mawrth yn cynyddu y mis hwn wrth iddi gyrraedd cyferbyniad ym mis Hydref.  Ar 6 Medi, fe fydd cydgysylltiad hyfryd, pryd y bydd y blaned Mawrth ond radd neu lai oddi wrth y lleuad amgrwm.  Edrychwch i’r de orllewin tua 5.45yb.  Fe fydd yn olyfga ysblennydd trwy ysbienddrych, felly gosodwch eich larwm a’i gadw wrth law!  Yn ardaloedd deheuol Ewrop, fe fydd y blaned Mawrth yn cael ei chuddio gan y Lleuad (fe fydd y blaned Mawrth yn guddiedig tu ôl i’r Lleuad).

Y blaned Gwener yw’r gwrthrych mwyaf llachar yn wybren y bore ym mis Medi, yn codi rhwn 1yb a 2yb yn ystod y mis.  Fe fydd cydgysylltiad hyfryd ar 14 Medi, pan fydd y lleuad ar ei chynnydd ond 4˚ ar wahan i’r blaned.  Edrychwch tua’r wybren ddwyreiniol tua hanner awr cyn y wawr ac fel welwch lewyrch daear ar y Lleuad.

 

Defnyddiwch eich llygaid er mwyn dargafnod trysorau’r wybren bell

Os ydych yn gallu gweld wybren dywyll yn ystod mis Medi, beth am ddysgu am y trysorau yn yr wybren bell y gallwch eu gweld â’ch llygaid noeth?  Dyma bump i edrych amdanynt – dewch i’w hadnabod ac i greu argraff ar eich ffrindiau!  Mae’n rhyfeddol ein bod yn gallu gweld gwrthrychau pell gyda’n llygaid, ond gyda thelesgop neu ysbienddrych, maent yn fan cychwyn da ar gyfer eu hastudio mewn manylder.

 

Clwstwr Dwbl

Efallai y byddwch yn gallu ei ddarganfod mewn wybren wledig/faestrefol.  Mae’r gwrthrych hwn, sy’n cynnwys dau glwstwr o sêr agored NGC 869 a NGC 884, ac yng nghytser Perseus.  Chwiliwch am gytser ar ffurf ‘W’ o’r enw Cassiopeia a cheisiwch ddod o hyd i ddarn aneglur o olau yn syth o dan yr ochr dde o’r ‘W’.

M11 Clwstwr yr Hwyaden Wyllt

Mae’n fwy heriol i ddarganfod y clwstwr hwn, felly dewch o hyd i wybren dywyll, ymhell o ganolfannau poblog.  Wedi’i leoli ger y Llwybr Llaethog, gellir ei weld wrth chwilio am y seren ben driphlyg Aquila, y seren fwyaf llachar yw Altair.  Dilynwch gorff clwstwr yr Eryr i lawr i’w gynffon, ac fe leolir y clwstwr pell yn safle pedwar o’r gloch.  Os ydych yn gallu darganfod hwn, cewch ganmol eich hun, gan mai hwn yw’r gwrthrych pellaf y gellir ei weld gyda’r llygad noeth!

 

Galaeth Andromeda

Enwir yr alaeth droellog hon ar ôl y cytser sydd gerllaw a gellir ei gweld mewn wybren wledig/faestrefol.  Chwiliwch am sgwâr mawr Pegasus, sy’n uchel yn wybren y de-ddwyrain a chyfrifwch dwy seren i’r dde o gornel uchaf ochr chwith y seren Alpheratz.  Cyfrifwch dwy seren pell arall i fyny ac efallai fe fyddwch yn gweld darn egwan, hirgrwn o olau.  Cymydog cosmig yw Galaeth Andromeda a’r alaeth fwyaf yn ein cymdogaeth galaethol, sy’n cynnwys 400,00 o sêr.

 

Mizar ac Alchor

Defnyddiwyd fel prawf llygaid hynafol, mae’n hwyl i geisio darganfod y sêr dwbl.  Chwiliwch am ‘ddolen y badell’ sy’n cynnwys cytser yr Arth Fawr –yr ail seren yn Mizar.  Chwiliwch am seren lai sydd wedi’i lleoli gerllaw, yn safle 11 o’r gloch.  Dyma Alchor.  Mae yna bum seren sy’n rhyngweithio’n ddisgyrchol yn y system hon.  Gall y rhan fwyaf o bobl weld y dwbl hwn yn yr wybren dywyll.

Mae’r ffotograff hwn yn dangos system ddeuaidd Mizar ac Alchor yn yr Arth Fawr.

M45 – Clwstwr Seren Pleiades

Un arall ar gyfer wybren wledig/maestrefol.  Gellir gweld y clwstwr agored rhyfeddol hwn yng nghytser y Tarw yn uchel yn yr wybren tua hanner nos.  Trowch tua’r dwyrain a chwiliwch am y seren lachar Aldebaran – uwch ei ben fel welwch glwstwr tyn o sêr.  Fe all llawer o bobl weld chwech seren yn Pleiades, ond ceisiwch troi’ch golwg heibio i ddarganfod mwy.  Yn aml, fe all plant, gyda golwg da, weld hyd at saith.

 

Clwstwr y Mis: Cassopeia

Mae’r chwedl Roegaidd yn adrodd yr hanes am y frenhines Cassiopeia.  Yn ei balchder, credai ei bod yn fwy prydferth na nymffau y môr, a chododd hyn wrychyn Poseidon, duw’r môr.  Danfonodd yntau Cetus, bwystfil y môr, a greuodd difrod yn ei theyrnas. 

Ceisiodd Cassiopeia ddarbwyllo bwystfil y môr trwy gynnig ei merch, Andromeda, gan ei chlymu wrth garreg ger y môr.  Bu bron i Andromeda gael ei llyncu gan Cetus pan ddaeth Perseus i’w hachub.  Anrhydeddodd y duwiau yr achubiaeth trwy ei gosod ymhlith y sêr, ond cosbodd Poseidon Cassiopeia am ei gweithredoedd creulon gan ei chlymu wrth gadair; wrth i’r flwyddyn droi, mi fyddai hithau’n troi yn yr wybren, weithiau yn ben i waered!