GOLWG AR WYBREN Y NOS: MIS MAI 2021

Date: 
4 months 3 weeks ago

Croeso i’n herthygl fisol ar seryddiaeth ar gyfer mis Mai.  Rydym wedi dewis y gwrthrychau gorau yn wybren y nos er mwyn gwneud y mwya o’r tywyllwch sydd ar ôl ym mis Mai, ac yng Nghymru o’r 18fed o Fai, rydym yn symud i mewn i gyfnos seryddol y hytrach na’r gwir nos, gan nad yw’r haul yn machlud yn is na 18 gradd o dan y gorwel.

Gwledd o Glystyrau o Sêr Disglair

Treuliwch beth amser yn ystod pythefnos cyntaf mis Mai i chwilio am glystyrau crwn hyfryd.  Mae rhain yn beli o sêr trwchus a hynod o brydferth sy’n gorwedd yn ein galaeth.  Wedi’u clymu gyda’i gilydd gan ddisgyrchiant, gall y peli sy’n pelydru’n aneglur gynnwys hyd at gannoedd a miloedd o sêr!  

Maent hefyd yn cylchdroi o gwmpas craidd y Llwybr Llaethog.  Ni wyddys rhyw lawer am sut y cawsant eu ffurfio ond credir mai y rhain yw  gwrthrychau hynaf y galaeth, heb unrhyw ardal lle y maent yn ffurfio sêr.  

Y mis hwn, mae chwech ohonynt i edrych allan amdanynt yn y de-ddwyrain, yn pontio ar draws glystyrau Hercules, Boötes, Serpens ac Ophiuchus.  Gellir gweld rhai, yn yr wybren dywyll iawn heb lygredd golau, gyda’r llygaid noeth, ond yn bennaf gellir eu gweld trwy ysbienddrych neu delesgop.  Fe allwch ddechrau chwilio am y rhai mwyaf llachar o 11yh ymlaen ond mae’r gwir dywyllwch yn dechrau am hanner nos ac yn para am ychydig o oriau.  

 

Messier 92

© Hubble

Nifer o sêr: 330,000
Pellter: 26,700 blynyddoedd golau
Lleoliad: 
RA: 17h 17m 07.39s | Dec+43° 08′ 09.4″

Wedi’i leoli yng nghlwstwr Hercules, credir bod Messier 92 yn un o glystyrau hŷn yr alaeth ac yn un o’r rhai mwyaf llachar ond yn aml yn cael ei gysgodi gan ei gymydog, Messier 13.  Mae’n debyg y gellir ei weld gyda’r llygaid noeth yn yr wybren dywyll a chlir.  Defnyddiwch eich ysbienddrych i ffwrdd o lygredd golau trefol ac fe allwch ei weld yn hawdd.  Defnyddiwch delesgop bach neu ganolig a cheisiwch weld y sêr sy’n crychu cylchedd allanol y gwrthrych hwn.

 

Messier 13

Nifer o sêr: 300,000
Pellter: 25,100 blynyddoedd golau
Lleoliad: 
RA 16h 41m 41s | Dec +36° 27′ 35″

Yn cael ei adnabod fel Clwstwr Crwn Mawr yn Hercules, mae hwn yn drysor yn wybren yr haf.  Gellir ei weld yn hawdd yng nghytser Hercules – edrychwch am asterism maen clo i’r chwith o’r cytser ar ffurf hanner cylch Corona Borealis. 

Mae’r cytser ar ochr dde i’r asterism maen clo.  Os oes gennych delesgop, ni chewch eich siomi gan yr wrthrych hynod yma, gyda sêr yn cydrannu i’r craidd.  Ceisiwch wneud y chwyddiad yn fwy a throi’r golygon heibio er mwyn gweld mwy o fanylder.  Mae’n ymddangos fel clwstwr crwn mwy ‘di-drefn’ o’i gymharu â Messier 3, ond mae’n wrthrych drawdiadol iawn.  
 

Messier 3

©Adam_Block/Mount_Lemmon Sky Center/University of Arizona

Nifer o sêr: 500,000
Pellter: 33,920 blynyddoedd golau
Lleoliad: 
RA 13h 42m 11.62s | Dec+28° 22′ 38.2″

Yng nghytser Boötes, edrychwch am un o’r clystyrau crwn mwyaf a’r mwyaf llachar yn hemisffer y gogledd.  Gellir ei weld gydag ysbienddrych – sganiwch yr wybren yn araf i leoliad dau o’r gloch o’r seren Arcturus ac fe welwch belen aneglur o olau.  Fe fydd telesgop bach neu ganolig yn datgelu pelen tynn yn drwch o sêr.

Messier 5

Nifer o sêr: 100,000 - 500,000
Pellter:  24,460 blynyddoedd golau
Lleoliad: 
RA 15h 18m 33.22s| Dec+02° 04′ 51.7″

Wedi’i leoli yng nghytser Serpens, sydd ddim yn ddisglair iawn, efallai y bydd Messier 5 ychydig yn heriol i’w ddarganfod i’r rhai sy’n astudio’r sêr.  Credir iddo fod yn weladwy i’r llygaid noeth mewn wybren dywyll, da ond credwn ni ei fod yn wrthrych ar gyfer ysbienddrych neu delesgop.  Fe fydd telesgop bach yn datgelu craidd llachar gydag eurgylch aneglur o niwliogrwydd a’r rhai mwyaf yn datgelu mwy o sêr o gwmpas cylchedd y gwrthrych.  Ceisiwch ei ddargafnod y mis hwn, ond efallai bod mis Gorffennaf yn well amser i weld y clwstwr crwn ar ei orau.

Messier 10

Nifer o sêr: 100,000
Pellter: 14,350 blynyddoedd golau
Lleoliad: 
RA 16h 57m 8.92| Dec−04° 05′ 58.07″

Wedi’i leoli yng nghytser Ophiuchus, mae’n well defnyddio telesgop gan ei fod yn rhy aneglur i’w weld gydag ysbienddrych.  Defnyddiwch delesgop 3 modfedd er mwyn gweld y gwrthrych hwn fel pêl aneglur – fe fydd telesgop mwy yn dangos craidd llachar ac eurglych allanol aneglur.  

Messier 12

Nifer o sêr: 200,000
Pellter: 15,660 blynyddoedd golau
Lleoliad: 
RA 16h 47m 14.18s| Dec –01° 56′ 54.7″

Gydag enw arall Gumball Globular, mae Messier 12 wedi’i leoli yng nghytser Ophiuchus.  Fel ei gymydog Messier 10, nid yw’n wrthrych llachar iawn ac mae’n debyg i’w gymydog trwy delesgop 3 modfedd.  Fodd bynnag, efallai y gellir gweld y sêr trwy delesgop mwy.

Lleuad, Planedau a Mwy

Fe ddigwydd y Lleuad Newydd ar yr 11eg o Fai a’r Lleuad Lawn ar y 26ain o Fai.

Efallai y gwelwch ddarn bach o’r Lleuad dau ddiwrnod oed yn mynd heibio’r blaned Mercher, gyda’r blaned Gwener yn gwneud ymddangosiad byr yn wybren y gorllewin-gogledd-gorllewinol ar y 13eg o Fai.  

Ar y 28ain o Fai, fe fydd y blaned Mercher yn mynd heibio’n agos i’r blaned Gwener, gan y bydd yn ymddangos yn uwch yn yr wybren yn ystod y mis.  Dewch o hyd i’r blaned Gwener, chwiliwch am y blaned trwy’ch ysbienddrych ac fe ddylech weld golau bach maint pin i’r dde.  Rydych chi wedi darganfod y blaned Mercher!

Cymylau Noctilucent

©Sam Price

Wrth i gyfnod seryddol y cyfnos estyn, mae dal rhyfeddod i’w darganfod yn wybren y nos.  Mae tymor y Cymylau Noctilucent (neu gymylau sy’n disgleirio yn y nos) yn dechrau o ganol mis Mai – mae rhain yn gymylau yn yr uchderau sy’n cynnwys crisialau o iâ ac maent yn ymddangos yn las, ariannaidd, oren neu hyd yn oed coch ac yn cael eu goleuo gan yr Haul.  Mae’r llun hwn yn dangos pa mor dywyll yw ffurfiant y cymylau is i gymharu â’r cymylau noctilucent llachar sy’n uchel yn y mesosffer.  Credir eu bod wedi eu gwneud o ddŵr, efallai gronynnau o feteor a llygreddion gwneud.  Yr amser gorau i’w gweld yw tua 90 munud i ddwy awr ar ôl machlud a chyn y wawr.