Offer

Ers i’r Dwyrain Pell ddechrau masgynhyrchu offer seryddol, mae syllu ar y sêr o fewn cyrraedd i bawb!  Hyd yn oed ychydig ddegawdau yn ôl, yr unig bobl i berchen ar delesgop chwech modfedd oedd aelodau prifysgolion ac arsyllfeydd.  Heddiw, gellir prynu bob math o offer seryddol, megis ysbienddrychau gyda gwahanol agorfeydd a thelesgopau o bob maint a manyleb – a hyd yn oed camerau gyda tsip CCD sy’n gallu tynnu lluniau o’ch cartref sydd bron o gystal ansawdd â Thelesgop Hubble!  Yn ddiweddar defnyddiwyd technoleg golwg y nos gan seryddwyr amatur brwdfrydig i weld nifwl gwan yn yr wybren trefol.  Mae  prynu offer addas hyd yn oed yn ddryslyd i’r unigolyn mwyaf profiadol yn myd y syllu ar y sêr.  Bydd yr erthygl hon yn eich helpu ar eich taith gyffrous o  ddarganfod seryddiaeth gyda’r offer cywir.  Cliciwch ar y geiriau isod er mwyn darllen mwy:

Ysbienddrychau Sylladuron
Telesgopau Darganfyddwyr
Gosodiadau Telesgopau Solar 

YSBIENDDRYCHAU

10x50 binocularYsbienddrychau yw’r offer mwyaf symudol a haws i archwilio wybren y nos.  Ystyrir ysbienddrych 10x50 fel un da i ddechrau gan fod y 10 gwaith chwyddiad  a’r 50mm agorfa yn dangos cannoedd o wrthrychau seryddol!  Gall bron pawb ddal ysbienddrych o’r maint yma heb flino.  Gall un mwy, megis ysbienddrych 15x70, dangos rhagor (bron i ddwbl o oleuni i’r llygaid nag ysbienddrych 10x50) ond maent yn drwm i’w dal dros gyfnodau byr.  Gellir cysylltu rhain i drybedd o ansawdd da gydag addasydd ar gyfer dal yr ysbienddrych yn ei le.

Gall prisiau ysbienddrychau amrywio o £50 hyd £900 am ysbienddrych 10x50, ond gellir cael defnydd da o’r rhai rhatach.  Mae pobl wedi cael canlyniadau da gyda brandiau Olympus, Strasprey a Celestron.  Fodd bynnag, gellir cael problemau gyda modelau rhatach megis llinelliad prismau, diffyg eglurdeb ar yr ymylon, cyflinelliad yn gyffredinol (llinelliad mecanyddol ac optegol) a chaen gwael ar y lens sy’n ddiwerth pan yn edrych ar y wybren nos.

top

TELESGOPAU

Three types of telescopes

Mae telesgop yn dda ar gyfer edrych ar wrthychau yn wybren y nos gyda chwyddiad mwy.  Fodd bynnag, mae nifer o bethau i’whosgoi wrth ystyried prynu telesgop.  Cyngor cyffredinol yw i osgoi prynu telesgop allan o gatalogau cyffredinol neu siopau adrannol.  Yn aml, caiff y telesgopau eu hadeiladu â defnydd rhad megis lensys plastig sy’n brolio chwyddiad cryf.  Gall pryniant gwael ar gyfer hobi newydd fod yn ddigalon!  Mae’n bwysig i gofio hefyd na fyddwch yn gweld nifylau lliwgar gyda’r math manylder fel y gwelir mewn lluniau, gan nad yw’r llygaid dynol â’r gallu i gasglu golau fel camera.  Er hynny, fe gewch eich syfrdanu wrth i chi edrych ar wrthrychau seryddol sydd ymhell, bell i ffwrdd.  Er enghraifft, mae Clwstwr Hercules (M13) tua dauddeg pump o flynyddoedd goleuni i ffwrdd!

Gellir prynu telesgopau mewn gwahanol maint ac agorfa.  Rhaid ystyried gwahanol ffactorau cyn prynu:

  • Mae mwy o oleuni pan fo’r drych neu maint y lens gwrthrychiadurol yn fwy.  Fe fyddwch yn gallu gweld gyda chwyddiad uwch ac felly yn gallu gweld gwrthrychau pell
     
  • Fe fyddwch yn sylwi bod y manylion technegol yn dynodi yr hyd ffocal.  Hyd ffocal yw’r pellter rhwng y drych sylfaenol neu’r lens a’r man y daw’r golau i ffocws.  Dyma ffordd o ddarganfod pa mor hir yw tiwb y telesgop, oherwydd gyda rhai telesgopau mwy efallai bydd rhaid i chi ddefnyddio ysgol i gyrraedd y sylladur!
  • Mae cymhareb ffocal (f/) yn bwysig i ystyried; hwn yw cyflymder optig y telesgop.  Dyma ffordd arall i ddynodi hyd ffocal y drych neu wrthrych lens.  Y f/ratio yw hyd ffocal yn ranedig gan yr agorfa.  Mae gan delesgopau gyda f/rhifau llai (cyflym) golwg ehangach chwyddiad is ond maent yn cynhyrchu lluniau mwy llachar.  Mae cymhareb ffocal o sgôp cyflym yn dueddol o fod tua f/3 – f/6.

Er enghraifft, os ydych chi eisiau edrych ar Lunar, sêr dwbl ac edrych yn fanwl ar blanedau, mae sgôp ‘araf’ oddeutu f/10 – f/15 yn addas oherwydd eich bod yn gallu llwyddo i gael chwyddiadau uwch a chael mwy o fanylder.  Mae sgôp ‘cyflym’ a llachar oddeutu f/4 – f/5 yn well ar gyfer DSOs (deep space objects) / gwrthrychau gofod pell megis nifylau, galaethau a rhagor) ac i gael golwg ehangach.  Mae unrhywbeth rhwng rhain yn addas ar gyfer gwrthrychau wybrennol.

Mae 3 math o delesgop a ddefnyddir yn fynych:

Refracting telescopeDyma’r cynllun hynaf o delesgop gan iddo gael ei ddyfeisio yn yr 1600au gan Hans Lippershey ond cafodd ei ddefnyddio gan Galileo Galilei.Yn ei ffurf mwyaf syml, mae’n cynnwys lens gwrthrychol – yr agosa i’r gwrthrych dan sylw – sy’n plygu’r golau i’r pwynt ffocal.  Sylladur sy’n cynnwys lens neu lensiau, sy’n cymryd y golau a’i ledaenu ar draws retina y llygad.  Mae gwahanol mathau o atblygwyr gydag amrywiaeth o ffurfweddau lensys sy’n cywiro problemau megis anffurfiad cromatig (lliw ymylol – megis pan yn disgleirio golau trwy prism).

Newtonian reflecting telescopeMae telesgop Newtonian neu adlewyrchol yn cynnwys dau ddrych; y disg mwyaf o wydr crwm a elwir Drych Pennaf a disg elips (hirgrwn) llai a elwir yn ddrych eilaidd.  Mae’r drych pennaf yn casglu’r golau sydd ar gael o wybren y nos a’i adlewyrchu i mewn i’r drych eilaidd onglog a’i ddod i’r pwynt ffocal tu fewn i’r tiwb.  Mae’r drych eilaidd yn adlewyrchu’r golau i’r sylladur sy’n cynnwys lensiau sy’n chwyddo’r llun.  Mae’r math yma o delesgop yn boblogaidd iawn gan ei fod gan amla’n rhatach na’r atblygwyr.  Daw telesgopau adlewyrchol mewn maint amrywiol; po fwyaf yw’r drych pennaf, y mwyaf o olau all gasglu, gan ganiatau i’r gwyliwr weld gwrthrychau yn y gofod pell mewn fwy o fanylder.

Telescopes by size, average height woman and man

Mae’r telesgop yma yn gyfuniad bron perffaith o’r nodweddion orausydd yn y telesgopauatblygwr a’r adlewyrchol ac yn costio rhywbeth rhwng y ddau mewn pris. Mae gan y telesgo catadioptric dau ddrych (un ar y cefn a’r llall ar y blaen) gydag ychwanegiad i’r lens sy’n cywiro problemau megis lliwiau ymylol a chamgymeriadau optegol a all ddigwydd mewn telesgopau adlewyrchu mawr.  Mae goleuni yn pasio trwy’r lens cywiro cyn adlamu oddi ar y drych pennaf crwm, i ddrych eilaidd, ac yn olaf i’r sylladur.  Mae llwybr y goleuni wedi plygu tu mewn ac yn creu lluniau manwl, gan ystyried cyn lleied yw tiwb y telesgop.  Mae’r tiwb amgaeedig yn lleihau swm y llwch sy’n casglu tu mewn, ond rhaid iddo gael ei lanhau o bryd i’w gilydd.  Mae dau fath o delesgop cyfansawdd:  Schmidt Cassegrain a Maksutov Cassegrain.  Mae’r Maksutov yn defnyddio drych llai a lens mwy trwchus na’r Schmidt.  Er i hyn ei wneud ychydig yn drymach, mae’r Maksutov yn cynhyrchu lluniau ychydig yn fwy eglur.

top

SYLLADURON

Heb rhain, ni fasech yn gallu ffocysu’r goleuni a gasglwyd y tu mewn i’r telesgop.  Daw’r rhan fwyaf o delesgopau â sylladuron sydd braidd yn cyrraedd y safon derbyniol ac fe fyddwch eisiau cynyddu eich casgliad i gynnwys hydoedd ffocal amrywiol.  Gall y ‘chwyddwydrau bach’ yma cymhwyso pŵer chwyddo’r telesgop.  Gall hyd ffocal y sylladuron amrywio; y byrray bo hyd y ffocal, y mwyaf yw chwyddhad y telesgop.  Er mwyn cyfrif cyfanswm y chwyddhad, rhannwch hyd ffocal y telesgop â hyd ffocal y sylladur.  Gall y sylladur gael ei wneud allan o gyfuniad o elfennau’r lens er mwyn rhoi golygfa ehangach neu i leihau egwyriant.  Mae cynlluniau symlach megis sylladuron Plösi-type yn dderbyniol iawn ar gyfer perchnogaeth hir dymor a gall prisiau amrywio o £30 hyd £200.

top

LLEOLWYR

Mae lleolwyr yn scopiau tebyg i atblygwr sydd wedi eugosod ar delesgop gyda chwyddiad is, gyda golygfa ehangach a fydd yn eich caniatau i binbwyntio target yn fanwl gywir.  Daw’r sgopiau bron bob amser gyda’r telesgop.  Mae amrywiaeth eang o gyfarpar ‘darganfod’ megis darganfyddwyr dot coch, ond, i ddechreuwyr, lleolwyr ar arddull atblygwr sydd orau.

top

GOSODIADAU AR GYFER TELESGOPIAU

German Equatorial MountMae’r gosodiad cyhydeddol yma yn fwy cymhleth na’r gosodiad alt-asimwth wrth iddo symud ar hyd llwybr naturiol y gwrthrychau yn yr wybren, wedi’i ganoli ar linell dychmygol trwy Begwn Wybrennol y Gogledd a’r De.  Mae gwrthrychau wybrennol yn teithio ar draws yr wybren mewn cyfuniad o symudiadau uchder ac asimwthol.  Mae gosodiadcyhydeddol yn symud ar un echel ac yn dilyn mudiant naturiol y sêr.  I sicrhau aliniad cywir, alinir y gosodiad gyda Seren y Gogledd yn Ursa Minor gan fod y seren yn ymddangos yn sefydlog wrth i wrthrychau eraill symud o’i chwmpas.  Y rheswm yw bod  Pegwn Wybrennol y Gogledd uwchben Begwn Gogledd y Ddaear.

Pan fo “echel begynol” y gosodiad cyhydeddol yn aliniedig â’r pegwn wybrennol, gellir dilyn gwrthrychau gyda symudiad yr echelin begynol yn unig.  Gan mai ond un echel sydd angen symud, gellir motoreiddio’r gosodiad cyhydeddol yn haws er mwyn dilyn gwrthrychau wybrennol ac i’w cadw mewn golwg.  Er mwyn gweld y gwrthrych yn y lle cyntaf, rhaid symud y telescop ar y ddau echel.

Ar ôl alinio’r gosodiad, defnyddir rhannau’r  esgyniad cywir a’r gogwydddiad o’r telesgop er mwyn chwilio am wrthrychau yn yr wybren, tebyg i gyfesurion hydredion a lledrediau ar y Ddaear.

Gosodiad alt-asimwth yw’r hawsaf i’w ddefnyddio ond nid yw’r symudiad yn dynwared llwybr naturiol gwrthrychau wybrennol.  Mae’r telesgop yn symud i fyny ac i lawr (uchder), chwith i dde (asimwth).  Gall hyn fod yn ddiflas i ddefnyddwyr ond cymer amser byr i’w osod.  Gall y gosodiad dod mewn amryw o gyfluniadau, megis gosodiad trybed lluniau neu Dobsonian, sef gosodiad ar ffurf fforch ac sy’n boblogaidd iawn o ganlyniad i’w symlrwydd.  Fodd bynnag, mae ond yn addas ar gyfer seryddwyr gwyliadol.  Mae’n bosibl i gael lluniau planedol a lleuadol gyda’r math yma o osodiad ond ar gyfer gwrthrychau yn y gofod pell mae angen gosodiad cyhydeddol  sydd â modur.

top

TELESGOPIAU SOLAR

Mae edrych ar yr haul yn ffordd foddhaol i ‘wneud seryddiaeth’ yn ystod y dydd, os bydd cymylau a thywydd gwael yn eich atal rhag mynd allan gyda’r nos.  Mae ein seren agosaf yn wrthyrych hudol i’w wylio gan fod cymaint yn digwydd!  Gyda’r offer cywir gellir gweld smotiau haul, alldafliadau, ffilamentau a ffagliadau.

Mae’n orfodol i chi sylweddoli bod edrych ar yr Haul yn beryglus IAWN gyda’r offer anghywir.  Peidiwch ag edrych ar yr haul gydag unrhyw offer gweledol sydd heb ffilter solar addas. Gwnewch ymchwil drwyadl cyn prynu, gan all edrych yn anghywir ar belydrau’r Haul drwy offer gweledol niweidio retina’ch llygaid a all arwain at ddallineb parhaol.  Fodd bynnag, fe allwch ddefnyddio’ch offer gydag ategolion sy’n addas ar gyfer ffiltro  pelydriadau’r haul (gwres) a bron y goleuni i gyd.

Gellir atodi’r ffiltrau haul i’ch telesgop a gellir eu prynu o adwerthwyr seryddiaeth cyfrifol.  Argymhellir y brand Baader.  Gall y ffiltrau cael eu gwneud naill a’i o ffilm arbennig neu wydr sydd wedi’i drin, a’u prynu mewn maint amrwyiol er mwyn eu hatodi at ddiwedd eich telesgop.  Bydd hyn yn eich galluogi i edrych ar smotiau haul yn y golau gwyn.

Cynllunir telesgopiau solar yn debyg iatblygwr traddodiadol gyda ffilterau i bwrpas (etalons) er mwyn edrych ar arwyneb  yr Haul ar donfeddi amrywiol.  Mae’r defnyddiwr yn addasu neu’n ynysu’r donfedddewisiol yn ôl cymhwyster y telesgop, megis Sodiwm-D, Hydrogen Alpha a Chalsiwm-K.  Y donfedd mwyaf llydan yw Hydrogen Alpha, sef yr un mwyaf poblogaidd ymhlith y gwylwyr solar.