Llygaid ar awyr y nos - Gorffennaf 2019

Date: 
9 months 1 week ago

Diffyg Rhannol ar y Lleuad – 16 Gorffennaf

Diffyg Rhannol ar y Lleuad – 16 Gorffennaf

Mae diffyg rhannol ar y lleuad i’w weld yn y DU y mis yma – gwnewch yn fawr ohono, gan mai’r tro nesaf i’r lleuad symud trwy gysgod ymbral y Ddaear fydd ar 16 Mai 2022, a hynny yn ddiffyg llawn ar y  Lleuad.  Ar 16 Gorffennaf, edrychwch tua’r de ddwyrain wrth i’r lleuad godi tua 9.15yh.  I arsyllwyr yn y DU, fe fydd y diffyg rhannol wedi dechrau ac fe ddaw’r cysgod yn fwy amlwg wrth i’r lleuad godi’n uwch yn yr wybren.

Fe fydd ymyl goleuach deheuol cysgod penwmbrâu y Ddaear yn symud yn gyntaf ar draws wyneb gogleddol y lleuad lawn (tua 7.45yp), i’w ddilyn gan y cysgod ymbral tywyllach.  Y rhan y byddwn ni’n gweld wrth i’r Lleuad godi yw honno pan fydd eisoes wedi symud trwy’r cysgod ymbral.  Am hanner nos, fe fydd y Lleuad yn symud allan o’r cysgod ymbral.  Fe fydd y Lleuad Newydd y mis yma yn digwydd ar 2 Gorffennaf, a’r Lleuad Lawn ar 16 Gorffennaf.  I ddarnganfod mwy am sut mae diffyg y lleuad yn digwydd, edrychwch ar fideo NASA isod (yn Saesneg):

 

Nifwl a Chwmwl Seren

Diolch: ESO/INAF-VST/OmegaCAM. Cydnabyddiaeth: OmegaCen/Astro-WISE/Kapteyn Institute

Mae’n gyffrous i allu gweld nifylau pell trwy ysbienddrych 10x50.  Un sy’n werth ei weld trwy ysbienddrych a thelesgop yw’r M17, Nifwl yr Alarch.  Mae’n werth edrych am hwn tua wythnos diwethaf y mis pan mae tywyllwch seryddol yn dychwelyd am awr o hanner nos, er efallai y gallwch gael cipolwg arno yn nyfnder y cyfnos.  Lleolir y nifwl allyriad llachar yma tuag at ganol Galaeth y Llwybr Llaethog yng nghlwstwr y Saethydd a thua 5000 o flynyddoedd golau i ffwrdd.

Fe ymddengys fel darn bach, aneglur yn yr ysbienddrych, ac os oes gennych delesgop o 5 modfedd neu uwch, fe fydd y nifwl yn dechrau cydrannu i ffurfio ‘alarch’, ac yn dod yn fwy amlwg gyda thelesgop ag agorfa fwy.  Tynnwyd y ddelwedd arbennig a welir uwchben gyda Thelesgop Survey VLT (2.6-metr o ddiamedr) ac mae’n dangos y rhan fwyaf o ranbarth nwy moleciwlaidd yng nghlwstwr y Saethydd.  Mae gan y nifwl rhanbarth sy’n creu sêr; un o’r rhai mwyaf llachar ac enfawr yn ein galaeth.  Mae’n cynnwys 35 o sêr mwyaf poeth ac ifanc sy’n ffurfio clwstwr agored o fewn y nifwl.

Tra yn yr ardal, symudwch eich ysbienddrych ychydig i lawr tuag at leoliad 5 o’r gloch i M17 ac fe gewch eich plesio!  Fe gewch olygfa lawn o liaws o sêr.  Nid yw’r gwrthrych o’r enw Messier 24 yn swyddogol yn wrthrych perfeddion yr wybren ond mae’n ganlyniad i aliniad y Ddaear a chanol y Llwybr Llaethog.  Fe’i adnabyddir hefyd fel Cwmwl Seren y Saethydd Bach (Small Sagittarius Star Cloud), mae’r gwrthrych yma yn pontio ehangder enfawr o 16,000 o flynyddoedd golau.  Credir y dylai’r ardal fod yn llawn o lwch rhyngserol ond oherwydd yr aliniad prin, fe allwn ‘weld’ bwlch yn y llwch, sy’n dangos digonedd o sêr pell, nifwl a chlysytyrau.  Mae’r ddelwedd isod yn dangos beth all gael ei ddal gan offer delwedd arbenigol.

Delwedd: Sagittarius Star Clouds (M24) (CC BY-NC-ND 2.0) Martin Heigan

Dyddiad i’ch dyddiadur:

Ar 21 Gorffennaf, 10yb – 4yp, fe fydd Cwm Elan yn dathlu penblwydd 50 yr Apollo 11 yn glanio ar y Lleuad, gyda gweithgareddau hwyl, ar thema seryddiaeth ar gyfer pob oed.  Fe fydd gweithgareddau ar gyfer y plant gyda Astrocymru a sgyrsiau gan Pete Williamson am y glaniad ar y Lleuad.  I’r rhai sy’n cofio’r glanio ar y Lleuad ar 20 Gorffennaf 1969, fe fydd cyfle i chi rannu eich atofion ac i wrando ar eraill gyda phrosiet hanesyddol Cysylltiadau Elan Links.  Fe fydd cyfle prin i weld casgliad arbennig o bethau cofiadwy yr Apollo 11, a chyfle i weld y sylw byw o 1969.  Am ragor o fanylion ac i archebu lle ar gyfer gweithgareddau’r plant, gwasgwch yma.