GOLWG AR WYBREN Y NOS: RHAGFYR 2020

Date: 
10 months 3 days ago

Croeso i rifyn diweddaraf Golwg ar Wybren y Nos, lle y byddwn yn dewis digwyddiadau gorau’r wybren ym mis Rhagfyr.  Fe fydd hwn yn fis arbennig am ddigwyddiadau seryddol mawr felly gwisgwch ddillad cynnes, gwnewch ddiod poeth ac ewch tu allan!

 

Cawod Sêr Gwib

Gan fod y Gawod Sêr Gwib Perseid yn siomedig eleni oherwydd presenoldeb y Lleuad, fe fydd ail gyfle i’w gweld y mis hwn.  Fe fydd Cawod Sêr Gwib Geminid yn cyrraedd ei hanterth yn ystod oriau hwyr 13 Rhagfyr ac yn oriau mân y bore ar 14 Rhagfyr. 

Fe fydd Lleuad Newydd ar yr un adeg felly dyma gyfle gwych i weld ‘sêr gwib’ rhyfeddol a lliwgar; fe’u hachosir gan bresenoldeb sodiwm a chalsiwm ym malurion yr asteroid 3200 Pantheon.  Mewn wybren dywyll iawn, ymhell o lygredd goleuni, efallai y gallwch weld hyd at 100 o sêr gwib yr awr; fodd bynnag, fe all lygredd goleuni effeithio ar welededd y sêr gwib sy’n teithio’n weddol o gyflym.

Fe fydd y Lleuad Newydd ar 14 Rhagfyr a’r Lleuad Lawn ar 30 Rhagfyr.

Cysylltiad Gwych ar gyfer y Nadolig

Os oes gennych fynediad at orwel de-orllewinol, fe gewch bleser prin.  Ar 21 Rhagfyr, fe fydd cysylltiad gwych o’r blaned Sadwrn a’r blaned Iau sy’n digwydd unwaith bob 20 mlynedd.  Fe ddigwydd cysylltiad da pan fydd dau o’r planedau mwyaf yng nghysawd yr haul yn ymddangos fel petaent yn mynd heibio’i gilydd yn agos o’n safbwynt ni, yn yr achos hwn, dim ond 0.1 gradd o bellter, sydd tua 20% o led y lleuad lawn.  Y tro diwethaf i gysylltiad agos ddigwydd, roedd Galileo Galilei, sef ‘tad seryddiaeth fodern’ a oedd yn byw 400 mlynedd yn ôl, yn fyw.  Ar ôl i’r haul machlud, edrychwch tuag at y gorwel isel gorllewinol i weld seren ddisglair yn ymddangos yn y cyfnos, sef y ddau blaned. Fe fydd yn edrych yn ysblennydd gyda’r llygaid noeth ond fe fydd ysbienddrych yn gwahanu’r planedau o fewn y maes gweld. 

Os oes gennych delesgop bach, fe fydd y golygfeydd yn anghredadwy, gyda’r blaned Sadwrn a’r blaned Iau yn ymddangos yn yr un maes gweld, gyda chylchennau’r blaned Sadwrn a bandiau cwmwl y blaned Iau, ynghyd â lleuadau’r ddwy blaned.  Gan fod y cysylltiad gwych hwn yn eithaf isel yn y gorwel, efallai y bydd tyrfeddau atmosfferig yn achosi problemau gyda’r manylder ond ni ddylid colli’r digwyddiad prin hwn!  Gall unrhyw un sydd â digonedd o wybren glir weld sut mae’r ddwy blaned yn tynnu’n agos at ei gilydd a gwahanu wrth iddynt ddawnsio gyda’r nos yn ystod mis Rhagfyr.

Llinyn o Sêr

Dyma asterism yng nghlwstwr poblogaidd o sêr efallai nad ydych wedi sylwi arno!  Mae Ally’s Braid yn asterism sy’n cynnwys saith seren ar ffurf  ‘V’ llac a gellir eu gweld trwy ysbienddrych. 

Maent wedi’u lleoli yng nghanol Clwstwr syfrdanol Pleiades a gyda sgiliau arsyllu da efallai y gellir eu gweld mewn wybren sydd ag ychydig o lygredd goleuni. 

Roeddem yn gallu gweld yr asterism yn ystod cyfnod chwarter cyntaf y Lleuad (53%) gydag ysbienddrych 10x50.

Cytser y Mis – Auriga

Yn aml fe anwybyddir y cytser hwn ymhlith y rhai mwyaf adnabyddus yn yr wybren aeafol.  Mae Auriga wedi’i leoli i’r gogledd-orllewin yng Nghytser Orion, gyda chytserau yr Efeilliaid a’r Tarw yn gymdogion.  Mae ambell i glwstwr o sêr hyfryd iawn o fewn y cytser:  Messiers 36, 37 (a gellir eu gweld gyda’r llygaid noeth yn yr wybren dywyll) a 38.  Defnyddiwch eich telesgop neu ysbienddrych i’w gweld.

Mae Auriga yn cynrychioli gyrrwr cerbyd rhyfel sy’n dal gafr, ei mynnau gafr ac awenau’r cerbyd rhyfel.  Mewn gwirionedd, y gair Auriga yw’r Lladin am ‘Yrrwr Cerbyd Rhyfel” ac mae ffurf y cytser yn cynrychioli het a wisgir gan rywun yn y proffesiwn.  Y ffordd orau i weld y cytser hwn yw i edrych am Glwstwr Seren Pleiades a ffurfio triongl gyda Betelgeuse yn Orion – edrychwch yn uniongyrchol i fyny o’r seren a’r seren ddisglair nesaf yw Capella yng nghytser Auriga.  Capella yw’r chweched seren fwyaf disglair yn hemisffer y gogledd.  Mae’r cytser hefyd gyferbyn â chraidd Galaeth y Llwybr Llaethog, sydd wedi’i leoli o amgylch cytser y Saethydd.  Nid ydych yn gallu gweld y Craidd ond edrychwch tuag at y Saethydd yn ystod yr haf ac fe gewch eich syfrdanu bod craidd ein galaeth 25,300 o flynyddoedd golau i ffwrdd! 

Mae Mytholeg Roegaidd yn uniaethu’r cytser neu Auriga gyda’r gyrrwr cerbyd rhyfel Myrtilus, sef mab Hermes.  Fe gymerodd ran mewn ras cerbyd rhyfel mewn ymgais i ennill llaw Hippodamia, sef merch brydferth Oenamaus.  Cymerodd ei thad ran yn y ras cerbydau rhyfel ac roedd yn lladd bob ymgeisydd iddo oddiweddyd.  Fe yrrodd Myrtilus gerbyd rhyfel y brenin a olygai nad oedd unrhyw ymgeisydd arall yn gallu ennill y ras tan i Pelops syrthio mewn cariad â merch y brenin.  Fe berswadiodd Hippodamia i Myrtilus i ymyrryd ag olwynion cerbyd rhyfel ei thad er mwyn i Pelops allu ennill.  Fe lwyddodd Myrtilus yn ei ymgais ac enillodd Pelops law Hippodamia.  Fodd bynnag, fe benderfynodd Pelops daflu Myrtilus i’r môr ac fe rhoddodd Hermes, ei dad alarus, ei ddelwedd ymhlith y sêr.  Ni wyddir pam fod gafr ar ysgywdd Myrilus ond fe’i cynrychiolir gan y seren Capella, sef y Lladin am “She-Goat’. 

Gobeithio y cewch chi beth amser yn ystod rhialtwch y Nadolig i fynd tu allan ac i edrych i fyny.  Gobeithio y cewch chi Nadolig hapus gan obeithio y bydd 2021 yn well flwyddyn i ni gyd!