GOLWG AR WYBREN Y NOS – MIS MEDI 2021

Date: 
4 months 2 weeks ago

I rai, mae’r nosweithiau tywyll yn dynodi diwedd nosweithiau hir yr haf, ond ni ddylai’r tywyllwch roi terfyn ar bobl yn mentro allan pan mae’n glir.  Mae’n amser gwych o’r flwyddyn i weld planedau, nifylau a chlystyrau o sêr gyda thelesgop, ysbienddrych neu’r llygaid noeth.

Mae mis Medi hefyd yn dynodi dechrau’r hydref. Ar yr 22ain o Fedi, fe fydd yr Haul yn croesi’r cyhydedd wybrennol o’r gogledd i’r de sydd yn syth uwchben cyhydedd y Ddaear.  Mae oriau’r dydd a’r nos yn union yr un peth ar y diwrnod hwn.  Fe’i adwaenir fel cyhydnos yr hydref.  

Fe ddigwydd y Lleuad newydd ar y 6ed o Fedi a’r Lleuad lawn ar yr 20fed o Fedi.

Fe fydd y Lleuad lawn yn codi o’r dwyrain ar yr 20fed o Fedi.  Gwyliwch y ‘Lleuad Fedi’ hwn yn codi o’r dwyrain tua 7.40 yh.

Y Blaned Iau, y Lleuad a’r Blaned Sadwrn

Ar yr 17eg, edrychwch am ffurfdroad hyfryd gyda thri gwrthrych yn ymddangos yn yr wybren wrth iddi nosi.  Mae’n debyg i dri bwynt triongl isosgeles sy’n wyneb i waered, ac fe fydd y blaned Iau, y Lleuad a’r Blaned Sadwrn yn parhau’n agos at ei gilydd trwy’r nos gan roi gwrthrych gwefreiddiol i’w ffotograffio.

Y mis hwn, mae’n amser da i chwilio am y blaned Neifion gan ei bod mewn gwrthwynebiad ar y 14eg o Fedi.  Fe fydd yn cael ei goleuo yn llawn gan yr Haul gan ei gwneud yn hawdd i’w darganfod wrth ddefnyddio telesgop chwe modfedd.  Ni fydd yn edrych yn amlwg gan ei bod yn ymddangos fel gwrthrych llwyd-glas aneglur.

Ambell i drysor ar gyfer y telesgop

Mae nifer o ddewisiadau y mis hwn wrth i’r nosweithiau ddechrau nosi.  Ceisiwch chwilio am nifylau gwych yng nghytserau Cygnus.  Edrychwch am Nifwl Gogledd Americanaidd (NGC7000), Galaeth Dân Gwyllt (NGC 6946) a’r Nifwl Planedol Ysmicio (NGC 6826). 

Fe fyddai ffilter UHC yn dda i’w defnyddio er mwyn i chi allu gweld yn fwy manwl ac mae’n gallu weithiau cynyddu’r cyfebyniad yn y Nifylau.

Yn yr wybren dywyll, mae Nifwl Gogledd Americanaidd yn ymddangos fel darn o olau niwlog ac mae’n well i’w weld gyda chwyddiad isel, gan ei fod yn gorchuddio rhanbarth sy’n fwy na deg gwaith maint y Lleuad lawn.  Cafodd Galaeth Dân Gwyllt yr enw gan ei bod yn debyg i Olwyn Catrin.  Mae gan yr alaeth droellog sy’n ein gwynebu hanes ddiddorol, gan ei bod wedi profi 10 uwchnofa yn ystod y can mlynedd ddiwethaf, sy’n anarferol.  Nid yn unig iddi edrych fel tân gwyllt, mae hefyd yn ymddwyn fel un.  Mae hi 22 miliwn o flynyddoedd golau i ffwrdd ac fe gafodd ei darganfod gan William Herschel ym 1798.  Efallai fe wnewch ei darganfod gyda thelesgop ag agorfa o 6 modfedd neu fwy; efallai fe fydd telesgop 10 modfedd ac uwch yn dangos ffurfiad troellog.

Mae’r Nifwl Planedol Ysmicio yn her i wyliwr brwdfrydig.  Trwy delesgop 8 modfedd, mae’r gwrthrych yn hwyl i’w weld gan ei fod yn ymddangos fel petai yn ysmicio wrth edrych arno’n uniongyrchol.  Mae’r gwrthrych 2000 o flynyddoedd golau i ffwrdd oddi wrthym ni.  Credir yr achosir hyn oherwydd effaith edrych draw, gan fod synwyryddion o fewn golwg yn canfod golau yn wahanol i’r rhai o gwmpas yr ymylon.  Mae edrych draw (pan rydych yn defnyddio corneli’ch llygaid i weld rhywbeth) yn eich caniatáu i weld mwy o olau mewn gwrthrych, sy’n ddefnyddiol wrth edrych ar unrhyw nifwl neu glwstwr o sêr er mwyn gweld cymaint o fanyldeb a phosibl.

Nifwl Planedol Ysmicio (NGC7000) lleoliad: RA 20h 59m 17s | Dec +44° 31′ 44″

Nifwl Planedol Ysmicio (NGC 6946) lleoliad: RA 20h 34m 52.3s | Dec +60° 09′ 14″

Nifwl Planedol Ysmicio (NGC 6826) lleoliad: RA 19 44 48.18 | Dec +50° 31' 31.45"

 

Target Ysbienddrych

Os oes gennych ysbienddrych wrth law, mae nifwl llachar, cryno hyfryd y gallwch ei weld yng nghytser Sagitta.  I weld y Nifwl Dumbbell (M27), chwiliwch am Driongl yr Haf sy’n cynnwys Altair, Deneb a Vega.  At hyd gorllewinol y triongl, bron hanner ffordd rhwng Altair a Deneb, mae’r nifwl. 

Yn yr wybren dywyll mae’n ymddangos fel ysbryd bach chwyddedig yng nghanol maes goludog o sêr.  Mae’r nifwl planedol hwn, sy’n cynnwys nwy sydd wedi’i allfwrw o seren sy’n marw, wedi’i leoli 1360 o flynyddoedd golau i ffwrdd.