GOLWG AR WYBREN Y NOS – MIS MAWRTH 2021

Date: 
1 month 2 weeks ago

Mae mis Mawrth yn cyhoeddi dechrau nid yn unig un, ond dau ‘wanwyn’!  Mae’r gwanwyn meteorolegol yn dechrau ar y 1af o’r mis a’r gwanwyn astronomaidd yn dechrau ar yr 20fed o Fawrth.  Y gwahaniaeth rhwng y ddau yw bod y gwanwyn astronomaidd (neu Gyhydnos y Gwanwyn) yn gysylltiedig â lleoliad orbit y Ddaear mewn cysylltiad â’r Haul, ac yn nodi’r eiliad y mae’r Haul yn croesi cyhydedd wybrennol dychmygol yn y wybren, sy’n uniongyrchol uwchben cywerth y Ddaear, ac wedi’i leoli 90 gradd oddi wrth pegynau’r Ddaear.   Seilir y gwanwyn meteorolegol ar galedr Gregori a chylchrediad blynyddol y tymereddau.

Goleuni Sidyddol

Mae’r mis hwn yn newyddion da i gefnogwyr Goleuni Sidyddol awyrol.  Mae mis Mawrth yn amser da i’w weld.  Yn ddelfrydol, ardal wledig yw’r man gorau ar gyfer ei weld tua 80-120 munud ar ôl y machlud.  Fe fydd golau’r Lleuad yn amharu ar yr olygfa, felly ceisiwch chwilio am y Goleuni Sidyddol yn ystod cyfnosau dileuad.  Fe fydd y ffenomen yn parhau yn ystod pythefnos cyntaf mis Ebrill, felly fe fydd digonedd o amser i brofi’r rhyfeddod naturiol hwn!

Tynnwyd y llun yma yn Cerro Paranal, Anialwch Atacama sy’n dangos côn cryf iawn o olau, oherwydd absenoldeb llygredd golau.  Nid yw’r Goleuni Sidyddol mor amlwg yn y DU, ond mae bendant yn weladwy i lygaid noeth, ac sydd wedi cynefino â’r tywyllwch.

Fe fydd Lleuad Newydd ar y 13eg o Fawrth a Lleuad Lawn ar yr 28ain o Fawrth.

 

 

Chwiliwch gyda’r Llygaid noeth: Cysylltiad y Blaned Mawrth a Chlwstwr Seren Pleiades

Ar y 3ydd o Fawrth, edrychwch tua’r wybren orllewinol er mwyn gweld y Blaned Mawrth a Chlwstwr Seren Pleiades – a adwaenir hefyd fel y Saith Chwaer – wrth iddynt fynd heibio ei gilydd ar bellter o 2.7 gradd.  Daliwch eich braich allan gan estyn eich bysedd – dyna mor agos bydd y gwrthrychau hyn.  Mae’n ddigwyddiad prin – a’r tro diwethaf iddo ddigwydd oedd deg ar hugain o flynyddoedd yn ôl.  Ni fydd y Blaned Mawrth a Chlwstwr Seren Pleiades yn mynd heibio ei gilydd eto hyd 2038.

Chwiliwch gydag Ysbienddrych: Clwstwr Cwch Gwenyn Cyfagos

Nid ydym yn gallu camu i’r gwanwyn heb gyfeirio at y clwstwr seren hyfryd hwn, sy’n debyg i haid o wenyn!  Mae gan y clwstwr hwn tri enw:  M44, sydd wedi’i enwi ar ôl y seryddwr a’r danganfyddwr comedau o’r ddeunawfed ganrif  Charles Messier, a ychwanegodd at ei gatalog fel un i’w osgoi gan nad oedd yn gomed.

Mae Praesepe yn enw mwy hynafol: mae’n golygu bwyta neu breseb yn Lladin.  Credwyd bod y preseb yn gafn bwydo i’r sêr Asellus Borealis ac Asellus Australis (Asynod Gogleddol a Deheuol) a oedd, yn ôl chwedlau Groeg a Rhufain, wedi cael eu harwain i ryfel yn erbyn Titan, a ddaeth yn hwyrach yn breseb symbolaidd i Iesu Grist.

Gyda’r fath chwedlau yn gysylltiedig â’r gwrthrych, nid yw’r clwstwr o sêr agored hyn yn disgleirio’n llachar iawn yn wybren llygredig heddiw, ond fe ddaw’n fyw gydag ysbrienddrych gyda sêr bach, pinbwynt yn heidio yn y maes gweld, sy’n rhoi’r enw presennol ar y twr o sêr hyfryd: Clwstwr y Cwch Gwenyn.  Mae miliwn o sêr yn y clwstwr agored hyn ac mae wedi’i leoli tua 610 o flynyddoedd golau oddi wrth Gysawd yr Haul.  Dyma un o’r clystyrau agored sy agosa at ein Haul ni.

Chwiliwch gyda Thelesgop: Galaeth Pellenig

Wrth i ni symud tuag at ‘dymor y galaethau’, un gwrthrych i chwilio amdano yw galaeth troellog gyda barrau sy’n arunig yng nghlwstwr y Llew ac a enwir NGC 2903.  Fe fydd angen telesgop sydd ag agorfa tua 6 modfedd neu’n fwy er mwyn ei weld.  Mae wedi’i leoli 1.5 gradd i’r de o Lambda Leonis, sydd wedi’i leoli 30 miliwn o flynyddoedd golau i ffwrdd o’n Llwybr Llaethog ni ac sy’n debyg iddo.  Mae galaethau fel hyn yn ddiddorol ar gyfer astudio’r prosesau sy’n rhagflaenu ffurfiant seren.

Mae delwedd syfrdanol Hubble yn dangos llinell oren o olau yn rhedeg trwy’r galaeth sef y bar – credir bod yr ardal hon yn darparu deunydd ar gyfer ffurfio sêr newydd.  Er mwyn ei ddarganfod, edrychwch am brif seren clwstwr y Llew a elwir Algenubi, a chwiliwch am seren wan gyfagos o’r enw Lambda  Leonis.  Rhowch eich darganfyddwr ar Lambda Leonis trwy’r sylladur, craffwch yn araf ar yr ardal sydd yn uniongyrchol oddi dano hyd nes i’r gwrthrych aneglur,  gwan ymddangos yn eich sylladur.  Trwy delesgop bach, fe welwch elips gwan, wedi’i ffurfio’n dda, a thrwy delesgop mwy, efallai y byddwch yn gallu canfod y craidd llachar.  Ceisiwch droi’ch golygon heibio er mwyn gweld y galaeth yn fwy clir.