GOLWG AR WYBREN Y NOS – MIS MAI 2022

Date: 
1 month 3 weeks ago

Croeso i rifyn y mis hwn o Lygaid ar Wybren y Nos.  Mae’r amser wedi gwibio oddi ar i gytserau’r gaeaf ymddangos yn ein hwybren ond rydym bron hanner ffordd drwy’r flwyddyn yn barod.  Gan nad yw’r Haul yn machlud yn is nag 20 gradd o dan y gorwel y mis hwn, mae’r gwir dywyllwch ond yn para am ychydig amser, cyn gorffen, gyda chyfnos gydol nos yn digwydd yng ngogledd y DU ar ddechrau’r mis, a tua diwedd y mis yn y de.

 

Yn ystod y misoedd nesaf, fe fydd yr wybren yn rhy ddisglair i allu gweld nifylau gwan a chlystyrau o sêr. Serch hynny, mae yna wrthrychau yn wybren y nos i’w darganfod, megis planedau, sêr dwbl a’r clysytrau o sêr sy’n fwy llachar, heb anghofio’r craterau trawiadol a’r nodweddion y gellir eu hastudio ar y Lleuad pan fydd yn ei gwedd.

 

Tymor y Cymylau Noctilaidd

©Sam Price

Mae tymor y cymylau noctilaidd yn dechrau ym mis Mai.  Mae ceisio adnabod y cymylau hyn wedi tyfu mewn poblogrwydd dros y blynyddoedd yn bennaf oherwydd nad oes angen unrhyw offer er mwyn eu gweld, ac mae’n ffordd bleserus o dreulio noson yn eistedd o dan wybren las dywyll, hyfryd y nos.

Yr amser orau i’w gweld yw pan mae’r sêr mwyaf llachar yn ymddangos, ond maent yn gallu bod yn gwibiog ac anodd i’w rhagweld.  Maent hefyd yn gallu ymddangos ychydig o oriau cyn y wawr. Ceir rhagolygon ar wefannau megis Spaceweather.com.  Credir mai crisialau o iâ yn y mesosffer yw’r cymylau noctilaidd, sydd yn haenen allanol yn atmosffer y Ddaear.

https://www.spaceweather.com/

 

Diffyg Rhannol ar y Lleuad (DU)

©NASA

Mae’r Lleuad Lawn yn digwydd ar yr 16eg o Fai a’r Lleuad Newydd ar y 30ain o Fai.  Os ydych yn barod i godi’n gynnar iawn, fe fydd diffyg rhannol ar yr lleuad yn dechrau tua 2.30 yb o Ganolbarth Cymru, wrth i’r Lleuad fynd i mewn i gysgod y Ddaear – fe’i adwaenir hefyd fel penwmbra.  Awr yn ddiweddarach, fe fyddwch yn sylwi ar gysgod tywyllach yn mynd heibio ar draws ochr dde uchaf y Lleuad,  yr wmbra, sef rhan fwyaf tywyll cysgod y Ddaear sy’n lletraws ar wyneb y Lleuad.  Mewn mannau eraill o’r byd megis De a Gogledd America, a rhannau o Ewrop, fe fydd llwyr ddiffyg yn digwydd.  Efallai y gwelwch y Lleuad, pan fydd bron yn ei chyfanrwydd, yn troi’n goch wrth iddi fachlud.

 

Y Planedau

Fe fydd y planedau yn ymddangos yn y boreau yn ystod mis Mai.  Eto, os ydych yn barod i godi’n gynnar, fe allwch weld y blaned llachar Gwener ar y gorwel, ochr yn ochr â’r planedau Iau a Mawrth; fe ellir eu gweld tua 2yb tan y wawr, gyda’r blaned Sadwrn yn codi’n gyntaf, ac yna’r planedau Iau, Mawrth a Gwener.  Cadwch i edrych i fyny a thua 4.49yb, fe welwch yr Orsaf Ofod Ryngwladol yn mynd heibio’n llachar ar draws yr wybren ddwyreiniol.  

Mae’r blaned Mercher wedi’i lleoli’n dda yn ystod y nosweithiau cynnar ym mis Mai.  Ceisiwch ddod o hyd iddi gydag ysbienddrych wrth iddi fachlud i’r gorwel gorllewin/gogledd orllewin o 9yh ymlaen.  Oherwydd peryglon edrych yn syth i olau’r haul gydag offer optegol, fe’ch cynghorir i edrych am y blaned Mercher ar ôl i’r haul fachlud.  Rhywbeth arall gwerth chweil i’w weld gydag ysbienddrych yw cysylltiad y Lleuad dau ddiwrnod oed ochr yn ochr â’r blaned Mercher, ac wrth ymyl y clwster o sêr Pleiades ar yr 2il o Fai am tua 10yh.

Ar y 25ain o Fai am 3.50yb, fe fydd cysylltiad hyfryd o’r planedau Gwener a Iau uwchben  y Lleuad ar ei chil.

Gwledd o Glystyrau Crwn

©ESO

Os oes gennych delesgop gydag agorfa o 8 modfedd neu fwy, yn ystod mis Mai ceisiwch ddarganfod naw o glysytyrau crwn yn yr wybren de-ddwyreiniol i fewn ac o amgylch cytser Ophiuchus. 

Mae pob cytser crwn yn bêl sy’n llawn sêr disgyrchiol, a chredir mai dyma’r gwrthyrchau hynaf yn wybren y nos, ac felly yn cynnwys sêr hen iawn.  Ar gyfartaledd, mae pob cytser crwn yn cynnwys mwy na 100,000 o sêr ac maent wedi’u lleoli ar ymylon Galaeth y Llwybr Llaethog.  Gellir gweld rhai o’r clystyrau mwyaf llachar gyda thelesgop llai os ydych yn gallu dod o hyd i wybren dywyll, wledig.

Cyd-drefniant y Clystyrau Crwn

M12: RA 6h 47m 15.51s | Dec –01° 56′ 57.8″

M10:  RA 16h 57.10m | Dec -4° 06´ 04.1″

M14: RA 17h 37m 37.44s | Dec −3° 14′ 48.02″

NGC 6356:  RA 17h 23m 36.35s | Dec −17°48′48.06″

M9: RA 17h 19m 46.34s | Dec −18° 31′ 00.03″

NGC 6235: RA 16h 53m 26.80s | Dec −22°10′ 41.1″

NGC 6284: RA 17h 04m 30.20s | Dec −24°45′ 53.0″

M19: RA 17h 02.6m 39.17s | Dec -26° 16’ 06.3”

M62: RA 17h 01m 14.13s | Dec -30° 06´ 46.1”