Golwg ar Wybren y Nos mis Mai 2020

Date: 
6 months 4 weeks ago

Croeso i ail rifyn o Golwg ar Wybren y Nos o Adre.  Gan fod y Gwanwyn bellach yn mynd rhagddi, yr haul yn machlud yn hwyrach, ac yn gwawrio’n gynharach, gyda’r canlyniad bod llai o wir dywyllwch ar gyfer gweld galaethau pell a nifylau.  Fodd bynnag, mae rhai cyfleoedd i astudio rhai planedau, a gyda lwc, efallai bydd comed llachar i’w weld yn ystod mis Mai!  Fe fyddwn hefyd yn cael y cyfle i astudio’r Lleuad yn fwy manwl, naill a’i gydag ysbienddrych, telesgop neu gyda’ch llygaid noeth.

Y Lleuad

Fe fydd y Lleuad yn hollol oleuedig ar y 7 Mai, ac fe’i hadwaenir fel Lleuad Flodeuog Lawn, oherwydd ar yr adeg hon o’r flwyddyn, mae’r dolydd wedi’u blodeuo gyda threfniant o flodau gwyllt lliwgar.  Mae’r Lleuad Newydd ar y 22 Mai.  Defnyddiwch eich ysbienddrych, telesgop neu’ch llygaid noeth er mwyn gweld ambell i nodwedd lleuadol diddorol y mis hwn.  A wyddoch fod  enwau ar yr holl graterau, ucheldiroedd, maria (a adwaenir hefyd fel moroedd), sydd ar y Lleuad, ynghyd â nodweddion eraill, megis ffawtlinau, cribau a rhigolau (dyffrynnoedd)?  Edrychwn ar rai mewn mwy o fanlyder:

 

Mare Crisium

Adwaenir hefyd fel ‘Sea of Crises’, a gellir ei weld â’r llygaid noeth – edrychwch am ddarn pell o lwyd tywyllach ar yr ochr orllewinol – gellir ei weld pan fo’r Lleuad yn llawn.  Defnyddiwch eich ysbienddrych i weld ei chraterau ar hyd y llawr gwastad iawn gydag ymyl crychiog.  Ar y 25 Mai, defnyddiwch delesgop i weld yr Haul yn taflu cysgodion i Mare Crisium. 

Adwaenir yr ardal hon fel basn ac fe fydd angen ysbienddrych arnoch er mwyn ei weld.  Mae’n eithaf tywyll, o ganlyniad i lafa yn llifo drosto amser maith yn ôl.  Mae wedi’i leoli ar leoliad saith o’r gloch, a’r amser gorau i’w weld yw rhwng 10yh ar y 5 a 6 Mai, er mwyn gweld cysgodion hir – ond gellir ei astudio pan fo’r Lleuad yn fwy goleuedig.  Edrychwch am wal hir i’r de o’r basn a’r cysgodion amlwg yn y craterau sy’n eu hamgylchynu. 

Mae’r crater ymwthiol hwn yn gorwedd tri chwarter o’r ffordd yn syth i fyny o begwn deheuol y Lleuad.  Defnyddiwch ysbienddrych i weld y crater hwn.  Os oes gennych delesgop, chwiliwch ar lawr y crater am graterau ychwanegol. 10yh ar y 1, 2, 3 a 29  Mai yw’r amseroedd gorau i’w gweld.

 

Y Planedau

Mae ambell i blaned ddiddorol i’w astudio y mis hwn os oes gennych fodd i weld gorwel clir, gan nad ydynt yn uchel yn yr awyr.  Dim ond telesgop bach fydd angen arnoch i’w gweld.

Os ydych wedi cael trafferth gweld y Blaned Mercher, fe fydd nosweithiau ar y 21 a’r 22 Mai yn rhoi’r cyfle perffaith i chi ddefnyddio gwrthrych yng nghysawd yr haul er mwyn ei ddarganfod.  Edrychwch tua gorwel y gogledd orllewinol tua 10yh ac fe welwch y blaned llachar Gwener.  O dan y blaned Gwener, mae’r blaned Mercher yn gorwedd 2˚ac efallai y bydd angen ysbienddrych arnoch i’w gweld.

 

Y blaned Gwener yn ei chyfnod cilgant, a dynnwyd yng ngholau’r dydd gan Dave Eagle.  Gwnewch yn fawr o’r blaned hyfryd ‘seren yr hwyr’  Gwener gan y bydd yn machlud gyda’r Haul tuag at ddiwedd y mis – neu’n symud i’r safle cysylltiadau israddol; mae’n symud rhwng y Ddaear a’r Haul ac mae’r golau yn ei gwneud yn anodd i weld y blaned.  Os allwch rhoi eich ysbienddrych ar drybedd, efallai y byddwch yn gallu gweld cyfnod cilgant y blaned.

©Cyfnod Cilgant y Blaned Gwener, tynnwyd yng ngholau dydd gan Dave Eagle.  

Fe fydd rhaid i’r rhai sy’n hoffi’r blaned Mawrth godi tua 3.45yb ar ddechrau’r mis a 2.25yb ar y diwedd, i’w weld yn codi o orwel y de ddwyrain.

 

 

 

 

 

 

Y blaned Iau yw’r gwrthrych mwyaf llachar yn wybren y bore y mis hwn, gan ei bod yn codi am 1yb ar ddechrau mis Mai a thua canol nos ar y diwedd.  Er nad yw wedi’i lleoli’n dda ar gyfer cael cyfle i weld nodweddion y blaned Iau, gall wybren cynnar y bore roi cyfle i gael cipolwg o’i bandiau a’r Smotyn Mawr Coch.  I’r rhai sydd eisiau gweld y storm fwyaf ar y blaned Iau, dyma rhai amserau yr ydym yn awgrymu y gallwch ei gweld: 7 Mai 2.30yb ymlaen, 14 Mai 2.15yb, 17 Mai 1.45yb, 19 Mai 2.30yb a’r 31 Mai 1.35yb.

 

Ac yn olaf, y blaned Sadwrn.  Mae’r blaned hudol hon yn codi am 2.30yb, rhai munudau ar ôl y blaned Iau ar ddechrau’r mis a 12.45yb ar ddiwedd y mis.  Fe fydd y ddwy blaned yn codi mewn tandem trwy gydol mis Mai.  Fe fydd rhan uchaf y system cylch yn hawdd i’w weld i arsyllwyr ar y ddaear ac fe fydd wybren dawel yn dangos rhaniad y Cassini.

Clod am y Ddelwedd: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

 

A fydd comed llachar y mis yma?

Clod am y ddelwedd ©Gerald Rhemann.  Tynnwyd hwn dan wybren hynod o dywyll yn Namibia yng nghanol mis Ebrill.

Efallai y bydd comed llachar yn ein wybren ym mis Mai.  Disgwylir i’r Gomed C/2020 F8 (SWAN) gyrraedd perihelion (nesâd agosaf i’r Haul) ar 27 Mai.  Mae’n anodd rhagweld disgleirdeb comedau ond mae seryddwyr wedi mynegi bod y gomed ar hyn o bryd mewn cyflwr echwythiad.  Proffwydir y bydd hi’n bosibl efallai i weld Comed C/2020 F8 (SWAN) gyda’r llygaid noeth tua canol y mis, wrth iddi deithio o hemisffer y de i’r gogledd. 

Efallai y byddwn yn gallu ei gweld ar orwel dwyreiniol isel o 4yb.  Mae’n teithio tuag at gytser Perseus, ger seren Algol ar yr 20fed a thrwy gydol y mis yn parhau yn isel ar y gorwel.  Gobeithio na fydd yn chwalu fel Comed Atlas, a ddiswyliwyd i fod yn llachar y mis diwethaf.

Clwstwr y mis: y Forwyn

 

Y Forwyn yw cytser ar gyfer mis Mai.  Mae wedi’i leoli’n dda yn yr wybren ddeheuol tua 10yh, ac mae’n gytser rhyfeddol i’w ddarganfod gyda thelesgop os ydych yn hoffi galaethau, gan ei fod yn cynnwys clwstwr enfawr o alaethau a elwir yn Clwstwr y Forwyn.  Mae’n cynnwys bron i 2000 o alaethau ac mae i’w yng nghanol Orgawr y Forwyn. 

Ym Mytholeg Roegaidd, mae’r Forwyn yn cynrhychioli Persephone, merch y dduwies Demeter, a oedd yn rheoli’r cynhaeaf.  Amser maith yn ôl, roedd y Ddaear mewn gwanwyn parhaol, hyd nes i dduw drwg Annwfn (yr isfyd) gipio Persephone.  Fe wnaeth Demeter, yn ei galar, esgeuluso ei swyddogaeth fel cludwr ffrwythlonrwydd a ffrwythlondeb.  O ganlyniad, fe ddioddefodd rhannau o’r byd gaeaf hir ac oer, tra roedd eraill yn dioddef haf hir, poeth yn llawn heintiau.  Achubodd Zeus y dydd a holl ddynoliaeth trwy orchymyn Persephone i beidio â bwyta ar ôl iddi gael ei rhyddhau.  Yn anffodau, fe roddodd duw Annwfn grawnafal iddi, gan wybod yn ei newyn a’i syched, y byddai yn ei fwyta.  Fodd bynnag, oherwydd y ffrwyth hynny, roedd rhaid i Persephone ddychwelyd at dduw Annwfn am bedwar mis y flwyddyn.  Pryd bynnag y dychwelai Persphone i Demeter, roedd y gwanwyn yn dychwelyd i’r ddaear; ond pan fyddai rhaid iddi gyflawni ei rhwymedigaeth i dduw Annwfn, fe fyddai’r gaeaf yn dod yn ei lle hyd nes iddi ddychwelyd adref y flwyddyn ganlynol.