Golwg ar Wybren y Nos – Mis Awst 2020

Date: 
7 months 1 week ago

Croeso i rifyn mis Awst o Golwg ar Wybren y Nos. Byddwn yn dewis nodweddion seryddol mwyaf diddorol y mis. Ar ôl cynnwrf y gomed NEOWISE y mis diwethaf, fe fydd mis Gorffennaf yn anodd i’w ddilyn ond fe fydd dal golygfeydd rhyfeddol i’w darganfod yn wybren y nos wrth i lwyr dywyllwch ddychwelyd.

 

Llwybr Llaethog ©Sam Price

Mae’r Llwybr Llaethog yn olygfa ryfeddol i syllu arni gyda’r llygaid noeth yn yr wybren dywyll sy’n rhydd o lygredd.  Dewiswch noson di leuad ac ymhell o lygredd goleuni o waith dyn, megis Parc Rhyngwladol Wybren Dywyll Cwm Elan, neu mewn ardal tu allan i dref.  Edrychwch tua’r de ac fe welwch ffurfiant fel cwmwl yn codi o’r gorwel ac uwch eich pen (adwaenir y rhan yma o’r wybren fel entrych).  Dyma un o’r amserau gorau i weld y Llwybr Llaethog, gan fod y canol galaethog yn weladwy tua chanol nos a’r llwyr dywyllwch yn dychwelyd.  

Ar yr un pryd, ceisiwch weld meteorau llachar yn gwibio trwy’r wybren wrth i ni agosáu at gawodydd sêr gwib mwyaf toreithiog y flwyddyn: y Perseids. 

Y Perseids.  ©Takaaki Ito (CC BY-NC 2.0)

Daw uchafbwynt y cawodydd sêr gwib hyn ar noson y 12 Awst ac yn ystod oriau mân y 13 Awst; y goleuni pelydrol yn tarddu o gytser Perseus.  Efallai y bydd y golau o gyfnod chwarter olaf y lleuad yn ymyrryd â gwelededd y cawodydd sêr gwib, ond gan nad yw’n codi tan oriau mân y bore, efallai y cewch awr neu ddwy o dywyllwch i weld hyd at 50 o ‘sêr gwib’ yr awr. 

Malurion yw’r sêr gwib ar ôl y gomed 109P/Swift-Tuttle, sy’n llosgi yn atmosffer y Ddaear wrth i ni symud trwy’r gofod.  Os ydych yn mynd allan i weld y Perseids, ewch â digon o ddillad cynnes, diod poeth a bwyd, gan all y nosweithiau fod yn oerach nag y tybiwch!

C/2020 F3 NEOWISE (Y gomed)

C/2020 F3 NEOWISE ©Sam Price

Mae dal cyfle i weld y Gomed NEOWISE wrth iddi deithio i ffwrdd o’r Haul ac i rannau allanol Cysawd yr Haul.  Erbyn dechrau mis Awst, rhagwelir y bydd y gomed yn pylu i welededd y llygaid noeth, ond fe ellir dal ei gweld trwy delesgop. 

Edrychwch amdani wrth iddi deithio trwy gytser Coma Berenices ar ddechrau’r mis.  Erbyn canol y mis, fe fydd y gomed yn suddo i’r gorwel gorllewinol, gan deithio o dan Arcturus yng nghytser Bootes. 

Fe adwaenir Lleuad Lawn y mis hwn, a ddigwydd ar 3 Awst, fel y Lleuad Stwrsiwn, gan fod digonedd o’r math hyn o bysgod yn ymddangos ar yr amser hwn, ac yn cael eu dal gan y llwythau o bysgotwyr hynafol o Dde America.  Adwaenir hefyd fel y Lleuad Reaen a hyd yn oed y Lleuad Goch; oherwydd y lliw a achosir gan des yr haf.  Digwydd y Lleuad Lawn ar 19 Awst, sy’n gwneud yr amser hon o’r flwyddyn yn ddelfrydol ar gyfer syllu ar y sêr.

 

Cytser y Mis: Perseus

Y mis hwn, rydym yn cynnwys cytser Perseus.  Mae’r rhan yma o’r wybren yn adnabyddus oherwydd dyma darddiad y seren wib enwog Y Perseids, ac mae’n rhan hyfryd o’r wybren, gydag ambell i dargedau wybrennol diddorol i’w hastudio. 

Mae’r Clwstwr Dwbl yn glwstwr agored o sêr, sy’n ymddangos fel diemwntau disglair trwy delesgop ac yn olgyfa bendigedig trwy ysbienddrych.  Gellir hefyd ei weld gyda’r llygaid noeth. 

Tua 11yh a hanner nos, edrychwch am y seren Segin ar ochr orllewinol y cytser Cassiopeia, ac edrychwch am rywbeth ‘aneglur’ gwan ar leoliad pedwar neu bump o’r gloch. Hoeliwch eich llygaid ar y peth aneglur gwan a chodwch eich ysbienddrych.  Fe gewch eich synnu ar yr olygfa!  Mae’r Clwstwr Dwbl yn cynnwys dau glwstwr agored:  NGC 869 a NGC 884.  Mae’r sêr hyn yn gymharol ifanc ac mae mwy na 300 o’r cewri enfawr glas-gwyn ieuanc i gymharu â’r sêr yn y Pleiades, ac amcangyfrir eu bod chwe gwaith yn hŷn!

Ym Mytholeg Roeg, mae’r cytser yn anrhydeddu’r arwr Perseus, a wynebodd y Gorgon ffiaidd Medusa, a drodd y rhai a edrychodd yn syth i’w llygaid, yn garreg.  Wedi arfogi ei hun â tharian o ddrych, yn anrheg oddi wrth Athena, roedd yn gallu chwilio am Medusa gan nad oedd adlewyrchiad ei hwyneb yn gallu ei droi yn garreg.  Ar ôl ei lladd, daeth â’i phen yn ôl at Athena gan ei roi ar y darian.  Roedd pwerau Medusa i droi pobl i garreg dal mewn grym, a dyma oedd  gwrthrych mwyaf arswydus Mytholeg Roeg.  Yn ystod y cyfnod hwn, fe ddaeth ar draws yr Andromeda prydferth, a oedd wedi ei dal mewn craig ac a oedd ar fin cael ei bwyta gan Cetus, bwystfil y môr.  Ar ôl lladd y bwystfil, fe achubodd Perseus Andromeda, gan ei phriodi a chael nawr o blant.