GOLWG AR WYBREN Y NOS: IONAWR 2020

Date: 
9 months 4 weeks ago

Croeso i rifyn Ionawr o Golwg ar Wybren y Nos. Yn gyntaf, hoffem ddymuno Blwyddyn Newydd Dda i holl syllwyr y sêr gan obeithio y bydd gan 2020 ddigon o wybren glir ar gyfer y telesgopau newydd mae’n bosib eich bod wedi derbyn y Nadolig hwn. Y mis hwn, fe fyddwn yn darparu uchafbwyntiau diddorol i chi eu darganfod gyda’ch llygaid noeth, ysbienddrych a thelesgopau.

Gwener

Mae Gwener yn parhau i ymddangos yn wybren y cyfnos fel pwynt disglair o olau yn y de ddwyrain, ac yn cael cyfarfodydd agos a hyfryd gyda’r Gwener a Neifion y mis hwn, ar y 27ain a’r 28ain o Ionawr.  Os ydych fel arfer yn cael problemau wrth geisio darganfod y blaned bell, Neifion, fe fydd y 27ain o Ionawr yn rhoi cyfle i chi ei ddarganfod yn hawdd, wrth i’r blaned Gwener fynd heibio yn agos dros ben ar radd o 1/12fed.  Fe fydd angen telesgop bach arnoch er mwyn gweld y cawr nwy Neifion, gan ei fod yn rhy aneglur i’w weld gyda’r llygaid noeth.  Mae Neifion wedi’i leoli yn y man 2 o’r gloch i’r blaned Gwener ac mae’n ymddangos fel disgen glas/gwyrdd.
Ar yr 28ain o Ionawr, fe gaiff Gwener gyfarfod agos â’r lleuad gilgant, oddeutu 5 gradd, sef lled dau fys wedi’u dal ar led braich.  Dyma darged hyfryd i syllu arno, ac yn gyfle i dynnu llun hyfryd.

Mae’r lleuad lawn i’w gweld ar y 10fed o Ionawr a’r Lleuad Newydd ar y 24ain o Ionawr.

Ar y 10fed o Ionawr, fe fydd Diffyg ar y Lleuad Penumbral yn digwydd a gellir ei weld o Asia, Awstralia, Ewrop ac Affrica.  Fe fydd y rhai ohonoch sydd â llygaid craff yn gallu gweld y Lleuad yn tywyllu ychydig bach tua’r de, ond fe fydd camera yn well ar gyfer cofnodi trawsnewid y lleuad sydd wedi’i oleuo yn symud i mewn i’r cysgod.  Fe fydd y Lleuad yn symud i mewn i gysgod penumbral y Ddaear am 5.08 yh ac yn gadael am 09.12 yh.  Nid oes eclips cyflawn na rhannol eleni, ond ceir tri arall o Ddiffygion ar y Lleuad Penumbral ar y 5ed o Fehefin, 5ed o Orffennaf a’r 30ain o Dachwedd.  Edrychwch ar y fideo er mwyn deall mwy am Ddiffygion ar y Lleuad. (yn Saesneg)

Clystyrau Wybrennol G

Map sêr Clysytyrau Wybrennol G

Pleser arall i’r llygaid noeth i’w weld yn ystod Tymor y Gaeaf yw’r clwstwr enfawr ac mae’n ffordd hwylus o ddysgu enwau’r sêr.  Gwasgwch ar y ddelwedd am fersiwn wedi’i brintio ac ewch allan â hwn ar noson glir i weld os allwch ddarganfod y sêr i gyd.  Mae’r sêr a restrir yn y clwstwr hwn gyda’r rhai mwyaf disglair yn wybren y nos.  Dechreuwch gyda’r Aldebaran yng nghytser y Tarw, a symudwch ar draws i Capella yn Auriga.  Edrychwch wedyn am y sêr llai disglair Caster a Pollux yn yr Efeilliaid, gall hyn fod yn her mewn wybren sydd â llygredd goleuni.  Symudwch tua’r de i Procyon yn Canis Minor, wedyn ymlaen i’r seren llachar a hyfryd Sirius – rhyfeddwch sut y mae’n pefrio yn y gorwel isel deheuol.  Symudwch ymlaen at Rigel, seren sy’n cynnwys troed dde y clwstwr gymrus Orion,  i fyny at Bellatrix ac yn syth i’r dde i’r cawr coch Betelgeuse.

Cytser yn Perseus

I’r rhai ohono sydd ag ysbienddrych, mae yna gytser y gellir ei ddarganfod yn un o gytserau mwyaf yn yr wybren.  Lleolir Messier 48 yng nghytser Hydra ac mae’n 1500 o flynyddoedd golau o’r Ddaear.  Yn ffinio â chytser Monoceros a Hydra, dyma amser gorau’r flwyddyn i’w weld ac fe fydd angen offer gweledol gyda chwyddiad isel i’w weld, gan ei fod dwy waith maint y Lleuad.

Map sêr M48

Chwiliwch am Procyon, y seren lachar yn Canis Minor a Sius yn Canis Major, a dychmygwch llinellau yn mynd i lawr o Procyon a llinell lorweddol i’r dde o Sirius.  Edrychwch ar lle mae’r ddwy ‘linell’ yn cwrdd a chodwch yr ysbienddrych i’ch llygaid.  Os ydych mewn wybren dywyll, efallai y byddwch yn gallu ei weld gyda’r llygaid noeth.  Trwy ysbienddrych a thelesgop bach, fe welwch tua 50 o sêr yn y clwstwr yma.  Mae 80 o sêr i gyd sy’n cynnwys M48.

Seren Ddwbl ac Ysbryd


Clod:  Arsyllfa Mount Lemmon

Wrth i ni barhau â’n taith o wybren y Gaeaf ail ymwelwn â chytser Andromeda wrth iddo suddo yn yr wybren orllewinol o 10 yh ymlaen.  Edrychwch am seren ddwbl bert o’r enw Almach a rhyfeddwch ar y lliwiau cyferbyniol o las ac aur: seren brif ddilyniant poeth B9 a chawr oren melyn K3.  I ddysgu mwy am  ddosbarthiad y sêr, gwyliwch y fideo isod, neu am fersiwn mwy hwylus, gwasgwch yma: (yn Saesneg)

Fe wnaiff telesgop bach rhannu’r sêr yn hawdd a gellir darganfod rhyfeddod pellach trwy ddefnyddio telesgop gyda agorfa 10 modfedd neu fwy; fe rhennir y seren las yn gyfundrefn dair seren, gan wneud Almach yn dechnegol yn gyfundren bedair seren. 

Symudwch i wrthrych mwy heriol wrth ddarganfod y seren nesaf sy’n syth i’r de yng nghytser Andromeda.  Mae Mirach, seren goch enfawr, sy’n fwy llachar na’n Haul ni, ond yn oerach mewn tymheredd, yn ymddangos yn fwy llachar trwy delesgop ac wedi’i leoli 200 o flynyddoedd golau i ffwrdd.  Edrychwch ar y map sêr uwchben am ei leoliad.   

Ysbryd Mirach (NGC 404) wedi’i ddelweddu gan Barc Rhyngwladol Wybren Dywyll Cwm Elan gan ddefnyddio telesgop 2 metr sbectrol yn Arsyllfa Las Cumbres (Prosiect Telesgop Faulkes).

Symudwch eich telesgop i fyny ychydig er mwyn ei leoli yn y map sêr uwchben a cheisiwch ddod o hyd i belen aneglur, sy’n edrych bron fel adlewyrchiad mewnol, aneglur o Mirach!  Nid ysbryd go iawn ydyw; galaeth yw o’r enw NCG 404 ac mae 10 o flynyddoedd golau i ffwrdd.