GOLWG AR WYBREN Y NOS – HYDREF 2019

Date: 
6 months 3 days ago

Croeso i Olwg ar Wybren y Nos mis Hydref, lle byddwn yn dewis y targedau gorau i’w gweld gyda’r llygaid noeth, ysbienddrychau a thelesgopau.  Mae mis Hydref yn amser gwych ar gyfer syllu ar y sêr, gyda’r nos yn disgyn yn gynharach; mae’r haul yn machlud tua 18:54 ar ddechrau’r mis ac am 16:49 ar y diwedd, wrth i’r clociau droi yn ôl un awr ar y 27ain o Hydref am 02:00.  Er mwyn gweld wybren y nos ar ei mwyaf tywyll, a’r Llwybr Llaethog ar ei orau, arhoswch tua dwy awr wedi machlud haul.

Mae’r Lleuad Lawn ar y 13eg o Hydref a’r Lleuad Newydd ar yr 28ain o Hydref.

 

Cyfle arall i ddal y Golau Sidyddol

I’r rhai ohonoch sydd eisiau gweld y golau Sidyddol hudol, fe fydd dal cyfle i’w weld cyn cyfddydd y bore rhwng y 1af a’r 12fed o Hydref.

 

Rhywbeth i’r Llygaid yn unig

I’r llygaid noeth, fe fydd cyfle i weld cawod o sêr gwib. Yn ystod oriau mân yr 22ain o Hydref fe fydd Cawod o Sêr Gwib Orionid yn cyrraedd ei anterth gyda 25 o ‘sêr gwib’ yr awr.  Er nad yw’n rhif trawiadol, fe fydd y sêr gwib yn hollti trwy’r fwybren, gan adael ôl oleuni parhaol (sef olauolion nwy ïodaidd).  Cadwch lygaid barcud ar yr wybren am ychydig o ddyddiau ynghynt gan y byddwch yn gallu gweld ambell i seren wib cyn yr anterth.  Fe fydd y Lleuad ar ei chil, fel ni fydd ei golau yn amharu.  Fe ddigwydd cawodydd o sêr gwib pan fo’r Ddaear yn cylchdroi o gwmpas yr Haul, yn mynd trwy weddillion Comed Halley, ac o’n safbwynt ni, mae’r cawodydd o sêr gwib pelydrol yn agos i’r cawr coch Betelgeuse.

 

Gwelwch y drydedd Alaeth fwyaf yn ein lleoliad

Mae’r Alaeth Driangulum (M33) yn her i’r ysbienddrych yn yr wybren dywyll wledig/faestrefol.  Mae hon yn alaeth enfawr; mewn gwirionedd y drydedd fwyaf yn y Grŵp Lleol sy’n cynnwys 54 o alaethau.  Y mwyaf yw’r Alaeth Andromeda, sydd oddeutu 15 gradd yn union uwchben yr Alaeth Driangulum (ychydig yn fwy na lled dwrn wedi’i ddal allan ar hyd braich).  Yr ail alaeth fwyaf yw’r un yr ydym yn byw ynddi; sef y Llwybr Llaethog!  Edrychwch ar y ddelwedd syfrdanol isod, a dynnwyd gan y VLT Survey Telescope (VST) yn Arsyllfa Paranal ESO yn Chile.

Mae gan Alaeth Driangulum ddisgleirdeb wyneb isel, sy’n anodd i’w weld gydag ysbienddrych.  Os na allwch ei gweld, yna ceisiwch ddod o hyd i’r Alaeth Andromeda anhygoel a sganiwch eich ysbienddrych i lawr yn araf hyd nes i chi weld smotyn gwan.  Mae’n ffordd dda o ymarfer eich sgiliau arsyllu ac fe wellwch gydag ymarfer.  Mae’n eithaf trawiadol trwy ysbrienddrych 10x50 yn yr wybren dywyll.

 

Her ar gyfer y rhai sydd â Thelesgopau

Her i’r telesgop yw darganfod y nifwl Helix (NGC 7293) yng nghlwstwr Aquarius.  Dyma un o’r nifylau planedol agosaf i’r Ddaear.  Mae nifylau planedol yn cael eu creu pan ddaw seren i derfyn ei bywyd, gan esblygu’r cawr coch a diosg ei haenau allanol.  Mae’r haenau, neu nwyon, yn cael eu goleuo gan graidd canolog y seren.   Fe’i ddarganfyddwyd ym 1824 gan Karl Ludwig Hardwig, ac mae’n debyg o ran edrychiad i’r Nifwl Cylch (M57). 

Adwaenir y nifwl hwn fel ‘Llygad Duw’ neu Lygad Sauron’, fel y gwelwyd yn ffilmiau Lord of the Rings.  Mae wedi’i ddarganfod trwy delesgop 4 modfedd ac uwch a thrwy ysbienddrych ar noson glir mewn wybren sydd yn rhydd o lygredd golau.