GOLWG AR WYBREN Y NOS – EBRILL 2020

Date: 
10 months 3 weeks ago

Croeso i’r rifyn arbennig hwn o “Golwg ar Wybren y Nos” ... o adre.  Wrth i ni gydweithio gyda’n gilydd er mwyn atal lledaenu’r Covid-19, trwy barchu’r canllawiau presennol wrth beidio â gwneud teithiau dianghenraid, fe ddangoswn i chi beth i’w weld o ddiogelwch eich cartref.  Y newyddion da yw, bod digonedd i’w weld â’r llygaid noeth, ysbienddrych a thelesgop.  Felly, gyda diod yn eich llaw, eisteddwch mewn cadair ardd a mwynhewch wybren y nos, gan fod yr awyr iach yn dda i’r iechyd a gall syllu ar wybren y nos serennog fod yn llesol i chi.

Efallai eich bod wedi sylwi, bod yr wybren uwch eich pen yn fwy llachar oherwydd llygredd golau o waith dyn a golau domestig, felly ni fyddwn yn canolbwyntio ar alaethau pell neu nifwl y mis hwn, er efallai gellir gweld rhai o’r cartref, gan ddibynnu ar dywyllwch eich wybren.  Efallai y byddwch eisiau manteisio ar y cyfle i ymchwilio sut i leihau llygredd golau wrth ddarllen yr erthyglau hyn:

Llygredd Golau

Ceir mwy o wybodaeth oddi wrth y Gymdeithas Rhyngwladol Wybren Dywyll (yn Saesneg)

Y Lleuad

Canmoliaeth:  Sam Price

Fe fydd y lleuad lawn nesaf ar ddydd Mawrth, 8 Ebrill ac fe’i adwaenir fel y ‘Lleuad Lawn Pinc.’  Gyda diod yn eich llaw, ewch i’r ardd a gwyliwch hi’n codi i wybren y nos – mae’n olygfa hyfryd wrth i’r Lleuad ymddangos yn enfawr ac yn isel ar y gorwel.  Nid oes rheswm gwyddonol pam fo hyn yn digwydd; credai’r seryddwyr hynafol bod yr atmosffer yn ymddwyn fel lens.  Ymddengys maint y Lleuad yn fwy ar y gorwel ac yn llai wrth iddi godi ond twyll ar eich dychymyg yw hwn!  Er mwyn profi’r datganiad hwn, chwiliwch am ddarn o bapur a thâp, gwnewch y papur yn siap tiwb sydd â’r un cylchedd â’r Lleuad wrth iddi godi.  Arhoswch nes bod y Lleuad yn codi’n uwch yn yr wybren ac edrychwch trwy’r tiwb eto er mwyn cymharu’r meintiau – fe wnewch ddarganfod eu bod yr un maint!

Os oes gennych delesgop, mae yna ddigonedd o apiau atlas y Lleuad ar gael.  Er, os nad ydych eisiau adnabod enwau’r holl graterau, mwynhewch y golau a’r cysgod ar hyd terfyniad y Lleuad, sef y llinell lle mae golau’r haul sy’n disgleirio ar y Lleuad yn cwrdd â’r cysgod.  Defnyddiwch chwyddiad uchel er mwyn gweld y manylder – gan wneud i chi deimlio eich bod yn teithio dros arbwynebedd y Lleuad!

Y Blaned Gwener

Y Blaned Gwener tu ôl i gwmwl tenau, gan greu eurgylch. Canmoliaeth: Sam Price

Chwiliwch am y Blaned Gwener hyfryd sy’n disgleirio’n llachar yn yr wybren bob nos yn ystod mis Ebrill, gan ddisgleirio’n fwy llachar tuag at ddiwedd y mis.  Dyma’r seren gyntaf i ymddangos yn yr wybren ddwyreiniol.

Mae hwn yn ddigwyddiad prin a fydd yn digwydd ar y 3ydd o Ebrill, pan fydd Pleiades (Y Saith Chwaer) yn teithio’n agos iawn i’r blaned – mae hwn ond yn digwydd unwaith bob wyth mlynedd a gellir ei fwynhau tua 8yh, pan fydd hi wedi tywyllu.  Fe allwch fwynhau’r cysylltiad (pasio’n agos) rhwng y ddau o’r 1af i’r 4ydd o Ebrill.  Os oes gennych delesgop, defnyddiwch ef i weld y Blaned Gwener yn y cyfnod amgrwm trai, yn ymddangos fel cilgant, fel ein Lleuad.  Defnyddiwch ysbienddrych er mwyn ceisio gweld y Blaned Gwener a’r Pleiades (Y Saith Chwaer).

 

Clwstwr y Mis – Yr Arth Fawr

Yr Arth Fawr yw ein Clwstwr y Mis!  Fe’i adwaenir hefyd fel y ‘Big Dipper’, a gellir gweld y clwstwr yn hawdd yn ystod misoedd y gwanwyn.  Edrychwch am sosban wybrennol gyda dolen, sef corff a chynffon yr Arth Fawr – mewn wybren dywyllach efallai y byddwch yn gallu gweld coesau a phen yr anifail yma.

 

Ar gyfer y plant ....

Os ydych yn edrych am adnoddau ar gyfer addysgu o adre, nid oes angen edrych ymhellach!  Nid oes angen llawer o adnoddau ar gyfer yr awgrymiadau hyn (yn Saesneg):

Os ydy’ch plant yn hoffi arlunio, mae yna gyfle i gystadlu am wobr mewn cystadleuaeth ar thema arlunio’r gofod:

Cystadleuaeth arlunio Selestraidd

Dysgu am y planhigion hynny sy’n addas i’w tyfu yn y gofod fel ffynhonnell dda o faeth i’r gofodwyr:

Sêr-fwyd

Defnyddiwch yr adnodd hwn i ddysgu am yr ymgyrch Apollo:

Google Lleuad

Gêm rhad ac am ddim am addysg astroleg yw Starchitect, yn olrhain esblygiad planedau a sêr.  Yma fe allwch greu gwahanol fathau o sêr, ychwanegu planedau a hyd yn oed chwilio am fywyd:

Starchitect

Printiwch y taflenni hyfryd hyn ar themau y gofod er mwyn eu lliwio!

(Canmoliaeth: Yr Athro Lisa Harvey-Smith)

Under the Stars

The Earth, Moon and Sun

Stargazer

Rainbow, Pluto and Astronaut

Jupiter Stripes