Dechrau arni

22" Telescope at Penglaneinon Farmhouse

Dyma’r amser perffaith i ddod i adnabod wybren y nos.  Mae astudio’r sêr bellach yn hobi poblogaidd byd-eang, gyda marchnad llewyrchus wedi tyfu o’i gwmpasgyda digonedd o offer gweledol, llyfrau ac appiaui’ch cynorthwyo i ddarganfod eich gwrthrych wybrennol cyntaf.   Mae’n foment gyffrous pan fo unigolyn yn gweldgwyrthrych am y tro cyntaf, a hynny’n foment gofiadwy.  I rai, mae’n Sadwrn; mae gweld y blaned gylchog ryfeddol yn hongian yn y gofod, yn olygfa anghredadwy.  I eraill, y Lleuad; mae gweld y craterau a’r maria (gwastatiroedd basaltaidd, mawr a thywyll) gyda chwyddiad uchel sy’n  gwneud i chi deimlo eich bod yn hedfan dros wyneb ein lloeren naturiol agosaf!P’un ai drwy ddefnyddio eich llygaid, ysbienddrych neu delesgop, mae digon i’w ddarganfod.  Ewch at ein tudalen newyddion er mwyn darllen ein canllaw misol ar yr Wybren Dywyll a chadwch lygaid barcud ar ein tudalen Beth sydd ymlaen am ddigwyddiadau’r Wybren Dywyll.  Yn y cyfamser, dechreuwch yn eich gardd.

Gadewch i’ch llygaid cyfarwyddo â’r tywyllwch – y term am hyn yw addasu i’r tywyllwch.  Mae’n cymryd 20 – 60 munud i gyfarwyddo â’r tywyllwch, wrth i newidiadau cemegol ddigwydd yn y llygaid.  Mae’r retina yn y llygaid yn canfod goleuni trwy’r celloedd golaudderbynydd a elwir yn rodiau a chonau; mae’r olaf yn bwysig ar gyfer canfod lliwiau ac wedi’u lleoli yn y ffofea yng nghanol y llygad.  Fodd bynnag, nid yw’r rodiau yn sensitif i liw ond yn fwy dderbyngar i oleuni.  Mae’r conau yn gallu addasu i’r tywyllwch yn gyflym iawn ond mae’r rodiau sy’n sensitif i olau yn cymryd mwy o amser wrth i’r pigment sy’n sensitif i olau o’r enw Rhodopsin gael ei gynhyrchu.  Gall y pigment ddiliwio wrth ei roi yn y golau felly mae’n syniad da chwilio am le heb lygredd goleuni.  Os defnyddir tortsh arferol â goleuni gwyn tra’n astudio’r wybren nos, bydd yn amharu ar eich gallu i gyfarwyddo â’r tywyllwch.

Dyma pryd y defnyddir tortsh goleuni coch.  Mae’r rodiau yn llai sensitif i oleuni coch (o dan 650 nanometr), felly gellir ei ddefnyddio i oleuo’r sesiwn yn yr awyr agored.  Mae tortshys goleuni coch hidlydd ar gael wedi’u gwneud ar gyfer seryddiaeth, ond mae tortsh LED gyda goleuni coch yn addas.  Mae’n bwysig i ychwanegu gall roi hidlydd coch dros tortsh gwyn LED fod yn rhy llachar gan nad yw yn hidlo rhai tonfeddi o oleuni.

 

Unwaith mae’ch llygaid wedi cyfarwyddo, cewch eich synnu ar nifer y sêr wrth geisio gwneud synnwyr o’r holl beth!  Mae pobl dros milflynyddoedd wedi gofyn yr un cwestiwn ac i geisio cael atebion mae dynion wedi creu patrymau cydlynol trwy ymuno’r sêr yn weledol, sef cytserau.  Defnyddiwch eich planisffer neu’ch app ar y ffôn i’ch cyfarwyddo â’r cytserau mwyaf adnabyddus.  Mae’n syniad da i chi gyfarwyddo’ch hun â wybren y nos cyn prynu offer a fydd yn chwyddhau’r hyn rydych yn ei weld.  Hyd yn oed gyda llygaid sydd wedi cyfarwyddo â’r tywyllwch, gallwch weld nodweddion sy’n perthynol i’r lleuad, clystyrau sêr, planedau, nifylau, cawodydd meteorau a galaethau mewn mwy o fanylder.  Mae ffyrdd o ddarganfod  gwrthrychau wybrennol, megis mownts cyfrifiadurol sy’n gallu darganfod a thracio targedau ond mae’n dda o beth i chi ddysgu am y wybren nos heb y cynorthwyon defnyddiol hyn.  Mae ffordd o wella eich map meddyliol o’r wybren nos sef ‘hopian y sêr’.

 

Y newyddion da yw y gallwch edrych ar nifer o wrthrychau wybrennol o’ch gardd!  Fodd bynnag, os rydych chi’n byw mewn tref neu ddinas, fe fydd llygredd goleuni ac fe fydd hi’n anoddach i chi ddarganfod y gwrthrychau gwan ond fe fydd dal canoedd o wrthrychau mwy llachar i’w gweld.  Mae nifer o safleoedd yn y DU sydd â wybren dywyll o ansawdd da ac ychwanegir mwy bob blwyddyn.  Efallai bod un yn agos i chi:

International Dark Sky Association dark sky place finder

UK Dark Sky Discovery place finder

Ymweld â Chwm Elan yn y nos

Persieds over the Elan Valley

Os ydych chi’n ymweld â Chwm Elan yn y nos, mae’n holl bwysig eich bod yn ystyried eich diogelwch eich hun, a diogelwch eraill.  Cynlluniwch a pharatowch cyn i chi fynd.  Gellir gwneud rhestr gyfeirio fel yr un isod:

  • Gnewch yn siwr bod rhywun yn gwybod ymha le yr ydych a faint o’r gloch fyddwch chi adre
  • Edrychwch ar ragolygon y tywydd cyn i chi fentro allan.  Er enghraifft, ydy’ch cerbyd yn addas ar gyfer teithio ar ffyrdd rhewllyd?
  • Ffonau symudol ar gyfer argyfwng – nodwch bod derbyniad symudol yng Nghwm Elan yn wan iawn and yn aml nid yw’n bodoli 
  • Dewch â bwyd a diod poeth 
  • Dewch â thortshys a batris
  • Paciwch dillad twym ychwanegol – gall fod yn oer iawn a gwyntog ar Ystâd Elan

Er mwyn diogelu treftadaeth unigryw ac amrywiol Ystâd Elan dilynwch y canllawiau canlynol:

  • Ewch â’ch sbwriel adref

  • Peidiwch â gwersylla ar Ystâd Elan

  • Peidiwch â chynnau tân