Nod 3: Gwella cynaliadwyedd systemau ffermio traddodiadol â gwerth uchel mewn natur

3a – Caeau Gwair Elan

Ar draws y DU, rydym wedi colli 97% o’r caeau blodau gwyllt traddodiadol. Ond mae Elan, ar y llaw arall, yn gartref i nifer o gaeau gwair tir uchel – gan gynnwys dôl coroni – mae’r rhain i gyd yn olygfa hyfryd yn eu blodau llawn ac yn fuddiol iawn i beillio. Mae caeau Elan yn cadw bioamrywiaeth o flodau a bywyd pryfed ond mae astudiaethau gwyddonol wedi dangos bod angen rheolaeth briodol fel calchu a gwasgaru tail o’r buarth o bryd i’w gilydd er mwyn cadw’r caeau i ffynnu. Bydd y project hwn yn gweithio gyda ffermwyr i sicrhau bod ein caeau gwair yn cael eu rheoli'n dda ac y byddwn yn ceisio sefydlu caeau newydd.

Lawrlwythwch y manylion prosiect

3b – Rhos Wair Elan

Mae cynhyrchu rhos (neu gors) wair yn ymarfer traddodiadol i’n hardal ni yng nghanolbarth Cymru. Yn yr oes a fu roedd rhos wair yn cael ei dorri ym mis Gorffennaf / Awst ar y mynyddoedd agored, ac yn cael ei ddefnyddio fel bwyd a gwely i wartheg a defaid yn ystod misoedd y gaeaf. Un neu ddau ffarmwr yn unig sy’n dal i ddilyn y traddodiad hwn. Er hyn, mae’r ymarfer yn fuddiol i natur gan sicrhau mwy o amrywiaeth o reoli ar y mynyddoedd agored a gall hefyd fod yn fuddiol yn economaidd i’r ffarmwr os yw’n bosib dod o hyd i ffyrdd cynaliadwy o ddefnyddio’r gwair wedi’i dorri. Bydd y prosiect hwn yn annog ffermwyr i gynhyrchu rhos wair a gyflwynir ymchwiliadau ar raddfa fferm er mwyn cynhyrchu cynnyrch sy’n fwy economaidd ac yn fwy cynaliadwy. Drwy wneud hyn, byddwn yn atgyfnerthu’r ymarfer hwn sy’n bwysig i’n diwylliant a’n treftadaeth naturiol.

Lawrlwythwch y manylion prosiect 

3c – Cynllun Hwrdd Elan

Mae gan ddefaid Elan nodweddion brid ei hun yn barod sydd wedi datblygu dros genedlaethau o fagu a chadw at gynefinoedd. Mae’r newidiadau ym mholisi amaethyddiaeth a chyflwr marchnadoedd wedi arwain at newidiadau mewn arferion rheoli sydd wedi rhoi rhinweddau unigryw'r brid mewn perygl. Nod y prosiect hwn yw datblygu cynllun magu defaid yn gydweithredol ymysg ffermwyr Elan, i sicrhau mai’r defaid sydd wedi’u cymeradwyo gyda rhinweddau Elan o galedrwydd a’r reddf o gadw at gynefin sy’n cael ei ddefnyddio yn eu diadell.

Lawrlwythwch y manylion prosiect

3d – Gwartheg Elan yn Pori

Yn draddodiadol, roedd cadw gwartheg ar raddfa fach yn rhan allweddol o ffermio yn Elan, ond heddiw, llond llaw o ffermydd sy’n dal i wneud hyn. Gwyddwn fod caniatáu gwartheg i bori’n helaeth ar y mynyddoedd agored yn fuddiol iawn i gyflwr y cynefin – gan helpu i gynnal glastir agored ble gall llu o wahanol blanhigion, ffyngau ac anifeiliaid ffynnu. Rydym ni eisiau annog ffermwyr Elan i barhau i gadw gwartheg, cadw mwy o wartheg ac i roi gwartheg i bori ar gynefinoedd allweddol ble byddant mwyaf buddiol i natur. Bydd y prosiect yn cefnogi ffermwyr i wneud hyn drwy eu helpu i oresgyn rhai o’r rhwystrau sy’n bodoli gyda ffermio gwartheg.

Lawrlwythwch y manylion prosiect

3e – Hyrddod Llwdn Elan

Hyrddod Llwdn – dafad wryw wedi’i ysbaddu oedd yn draddodiadol yn cael eu cadw fel rhan allweddol o’r ddiadell fynyddig yn ardal Elan. Mae hyrddod llwdn yn fwy caled na’r defaid ac â’r gallu i arwain y ddiadell i ddiogelwch neu i chwilio am fwyd yn ystod misoedd caled y gaeaf. Am y rheswm hwn maent yn cael eu hadnabod yn lleol fel ‘brenhinoedd y mynydd’. Yn ddiweddar, mae’r diffyg yn y farchnad ar gyfer hyrddod llwdn wedi gweld lleihad yn y math hwn o anifail o’n mynyddoedd. Er hyn, mae cig hwrdd llwdn yn flasus iawn ac yn y prosiect hwn byddwn yn rhedeg peilot o hyrwyddo’r gwerthiant yn ein siopau fel yng Nghanolfan ymwelwyr Elan. O ganlyniad i’r prosiect hwn byddwn yn gweld cynhyrchiad cyson o gig hwrdd llwdn fydd yn dod yn gydran gyda’r systemau ffermio a’r diwylliant ffermio lleol.

Yn ogystal â hyn mae prosiect y goedwig (1c) yng nghynllun Elan Links wedi nodi bod angen ail-gyflwyno pori mewn nifer o goedwigoedd llydanddail er mwyn rheoli’r llystyfiant ar y ddaear. Awgrymir bod hyrddod llwdn, fel anifail cryfach, yn gallu chwarae rôl bwysig heb iddynt faglu yn y drain.

Lawrlwythwch y manylion prosiect